Ile wytrzyma Twój zegarek w codziennej eksploatacji? Praktyczny poradnik z przykładami

Odsłuchaj podcast na temat wytrzymałości zegarków naręcznych:

Czy Twój zegarek zniesie kąpiel, jazdę na rowerze, bliski kontakt z urządzeniami elektrycznymi albo walnięcie pięścią w stół? Czy możesz mieć go na ręku podczas gry w tenisa, czy tylko podczas partyjki brydża? Czy możesz bezpiecznie oddać go do kontroli bagażu promieniami roentgena na lotnisku? Na te i inne pytania znajdziesz odpowiedź w poniższym artykule.

Przekraczając oczekiwania

Renomowani producenci zwykle projektują zegarki tak, żeby z zapasem spełniały wymagania norm i były w stanie przetrwać więcej niż wynika z oznaczenia na tarczy lub deklu. Oczywiście wartość określona przez producenta w specyfikacji jest gwarantowana i tyle wytrzymać musi, choć w praktyce okazuje się, że często granica jest daleko poza deklarowanym poziomem.

Zobaczcie chociażby film poniżej, to test dwóch diverów od Seiko – mechanizm zegarka z naciągiem automatycznym na skutek „zgniatania” koperty przestał chodzić na głębokości… 4 299 metrów. Ciśnienie na tej głębokości wynosi około 430 atmosfer, co odpowiada naciskowi 430 ton na metr kwadratowy. Dwa testowane zegarki działały doskonale na 3 000 metrów pod wodą (trzy razy głębiej niż w deklaracji producenta). 

Światło słoneczne dociera mniej więcej do 200 metrów, zależnie od stopnia przejrzystości, zasolenia i temperatury wody.

Dodam jeszcze tylko, że rekord zanurzenia człowieka, ustanowiony 18 września 2014 roku przez Ahmeda Gabra, wynosi 332,25 metrów (1090 stóp). A skoro mówimy o nurkowaniu i korzystaniu z zegarka pod wodą, to zacznijmy od tego.

Klasy wodoszczelności, a podwodne możliwości

Klasa wodoszczelności 3 ATM

• Odporność na ciśnienie odpowiadające +/- 30 metrom głębokości w statycznych warunkach.
• Podstawowy poziom wodoszczelności w zegarkach.

Zastosowania:
• OK: Deszcz, mycie rąk, przypadkowe zachlapania, pot.
• NIE: Pływanie, nurkowanie, prysznic, zanurzanie w wodzie.

Uwagi:
• Dynamiczne ciśnienie (np. skok do wody) może uszkodzić zegarek.
• Regularnie sprawdzaj uszczelki, np. podczas wymiany baterii, aby zachować wodoszczelność.



Zegarek z klasą wodoszczelności na poziomie 3 ATM jest idealny do codziennego noszenia w biurze czy na spacerze, ale zdejmij go przed wejściem do basenu.

Klasa wodoszczelności 5 ATM

• Odporność na ciśnienie odpowiadające ok. 50 metrom głębokości w statycznych warunkach.
• Średni poziom wodoszczelności w zegarkach.

Zastosowania:
• OK: Deszcz, mycie rąk, zachlapania, pot, pływanie powierzchniowe (np. w basenie).
• NIE: Nurkowanie z akwalungiem, skoki do wody, intensywne sporty wodne.

Ważne:

• Dynamiczne ciśnienie (np. przy skoku do wody) może uszkodzić zegarek.
• Kontrola i okresowa wymiana uszczelek pozwoli zachować wodoszczelność.



Zegarek z 5 ATM jest idealny do codziennego noszenia, a także na basen, ale zdejmij go przed nurkowaniem lub skokami do wody.

Klasa wodoszczelności 10 ATM

• Odporność na ciśnienie odpowiadające  mniej więcej 100 metrom głębokości w statycznych warunkach.
• Wysoki poziom wodoszczelności w zegarkach.

Zastosowania:

• OK: Deszcz, mycie rąk, zachlapania, pot, pływanie, snorkeling, sporty wodne.
• NIE: Głębokie nurkowanie z akwalungiem.

Zwróć uwagę: regularnie wymieniaj uszczelki podczas serwisu zegarka, sprawdzaj szczelność.



Zegarek z 10 ATM jest idealny do pływania w basenie, snorkelingu w morzu czy codziennego noszenia, ale nie nadaje się do nurkowania głębinowego (saturacyjnego).

Klasa wodoszczelności 20 ATM

• Odporność na ciśnienie odpowiadające circa 200 metrom głębokości w statycznych warunkach.
• Bardzo wysoki poziom wodoszczelności w zegarkach.

Zastosowania:

• OK: Deszcz, mycie rąk, zachlapania, pot, pływanie, snorkeling, nurkowanie z akwalungiem (rekreacyjne), sporty wodne.
• NIE: Bardzo głębokie nurkowanie techniczne, nurkowanie jaskiniowe.

Pamiętaj!

• Przy ekstremalnych warunkach (np. głębokie nurkowanie) sprawdź, czy zegarek ma certyfikat ISO dla zegarków nurkowych.

• Regularnie sprawdzaj uszczelki dekla i koronki, by zachować wodoszczelność, wymieniaj uszczelkę dekla po każdorazowym otwarciu koperty.



Zegarek z klasą wodoszczelności na poziomie 20 ATM jest idealny do pływania, snorkelingu, nurkowania rekreacyjnego w morzu czy codziennego noszenia, ale do nurkowania technicznego wybierz raczej model z wyższym certyfikatem.

Klasa wodoszczelności 30 ATM

• Odporność na ciśnienie odpowiadające co najmniej 300 metrom głębokości w statycznych warunkach.
• Profesjonalny poziom wodoszczelności w zegarkach.

Zastosowania:

• OK: Deszcz, mycie rąk, zachlapania, pot, pływanie, snorkeling, nurkowanie z akwalungiem (rekreacyjne i techniczne), sporty wodne.

Uwagi:

• Przy bardzo głębokim nurkowaniu upewnij się, że zegarek spełnia normę ISO 6425 dla zegarków nurkowych, często są wyposażone w zawory helowe,

• Regularnie sprawdzaj uszczelki, koronkę i dekiel, by zachować wodoszczelność,

• Możesz korzystać z przycisków pod wodą.



Zegarek z 30 ATM jest idealny do nurkowania rekreacyjnego i technicznego, pływania, snorkelingu, nawet w bardzo trudnych warunkach.

Klasa wodoszczelności 100 ATM

• Odporność na ciśnienie odpowiadające minimum 1 000 metrom głębokości w statycznych warunkach.

• Ekstremalny poziom wodoszczelności dla profesjonalnych zegarków nurkowych.

Zastosowania:

• OK: Deszcz, mycie rąk, zachlapania, pot, pływanie, snorkeling, nurkowanie z akwalungiem (rekreacyjne, techniczne, saturacyjne), ekstremalne sporty wodne.

Uwaga:

• Zegarki z 100 ATM najczęściej spełniają normę ISO 6425 dla zegarków nurkowych i mają automatyczny zawór helowy do nurkowania saturacyjnego.

• Regularnie sprawdzaj uszczelki, koronkę i dekiel, by zachować wodoszczelność.



Zegarek z 100 ATM jest idealny dla profesjonalnych nurków, eksploratorów głębin i entuzjastów sportów wodnych, którzy potrzebują sprzętu do ekstremalnych warunków podwodnych, dla tych zegarków praktycznie nie ma warunków zbyt trudnych, tam gdzie człowiek może dotrzeć i przeżyć, zegarek na pewno przetrwa.

A co z upadkami?

Zegarek na nadgarstku przeżywa także różne wstrząsy, a przyspieszenie mierzymy w wielokrotnościach G, gdzie 1 G to normalne ciążenie ziemskie, czyli 9,81 m/s². Wartości przyspieszeń, jakim poddawany jest korpus zegarka zależą od prędkości, powierzchni i jak szybko zegarek się porusza oraz jak gwałtownie się zatrzymuje.

W środku zegarka mechanicznego są te wszystkie małe koła zębate, sprężyny, przekładnie, dźwignie i delikatny balans, który kołysze się tam i z powrotem, żeby mierzyć czas. Kiedy zegarek dozna silnego wstrząsu, na przykład od upadku albo uderzenia, te części mogą się uszkodzić. Najczęściej uszkadza się oś balansu, bo jest delikatna, w lepszym przypadku mechanizm po prostu staje. Inne możliwe problemy to pęknięte rubinowe łożyska, które trzymają wszystko na miejscu, albo w modelach z naciągiem automatycznym – wybity z łożyska rotor, który nakręca zegarek. Jeśli wstrząs jest naprawdę mocny, wskazówki lub nawet indeksy mogą się oderwać. Zegarki kwarcowe nie mają tyle ruchomych elementów, ale i one mogą się uszkodzić, nawet te z wyświetlaczem mogą doznać poważnych uszkodzeń.



Producenci wiedzą o tym i stosują różne zabezpieczenia, żeby zegarek przetrwał codzienne życie.

Najpopularniejsze to systemy amortyzujące, jak Incabloc – to taki sprężynowy mechanizm wokół łożysk balansu, który pochłania energię wstrząsu i nie pozwala przenosić drgań na wrażliwe elementy. Inne firmy mają swoje wersje, na przykład Rolex Paraflex czy Seiko Diashock, które działają podobnie.

Do tego dochodzą mocniejsze materiały na obudowę, bufory pomiędzy kopertą a mechanizmem albo zawieszenie mechanizmu na konstrukcji amortyzującej w formie siatki (np. Richard Mille Nadal). Dzięki temu zwykły zegarek sportowy radzi sobie z golfem czy bieganiem, a te specjalne – z dużo gorszymi przygodami.



Upadek ze stołu na drewnianą podłogę: stół ma zwykle około metra wysokości, zegarek spada z prędkością jakieś 4-5 m/s. Na drewnie trochę się ugina, więc deceleracja trwa ułamek sekundy. To daje zazwyczaj poniżej 500 G, czasem bliżej 100-300 G, jeśli podłoga jest twarda. Na miękkim dywanie spada do 10-20 G, ale na drewnie może być wystarczająco, by uszkodzić delikatny mechanizm w starym zegarku.

Uderzenie o twardą, metalową powierzchnię, np. o poręcz podczas machnięcia ręką: ręka porusza się z prędkością 5-10 m/s, jak przy normalnym geście. Jeśli trafisz w coś twardego, jak framugę drzwi, to wstrząs, jakiemu poddawany jest zegarek to około 1000 G. Zależy od siły machnięcia, ale to już poziom, gdzie zwykły zegarek może stracić dokładność lub coś w środku poluzować.



Uderzenie kijem golfowym: podczas swingu golfista generuje prędkość główki kija do 40-50 m/s. Zegarek na ręce „odczuwa” wstrząs na skutek kontaktu z piłką, co daje około 5000 G. Bardzo podobne siły działają na zegarek na nadgarstku podczas gry w tenisa, to poziom, na który testowane są sportowe zegarki i wytrzymują, ale powtarzane wielokrotnie uderzenia mogą je zużyć.

Uderzenie kijem baseballowym - tu jest mocniej, bo koniec pałki porusza się z prędkością 30-40 m/s, a kontakt z poruszającą się w przeciwnym kierunku piłką jest gwałtowny. Dla zegarka na ręce pałkarza to przyspieszenie rzędu 10 000-12 000 G. Piłka sama w sobie doświadcza podobnych sił, ale jej struktura jest elastyczna, a zegarek „bierze na siebie” wibracje i przyspieszenie.

Zegarek IWC Big Pilot’s Watch Shock Absorber wytrzymuje do 30 000 G. To ekstremalny poziom, daleko poza codziennymi wstrząsami. Dla porównania, to taka siła, jaka oddziałuje na pocisk artyleryjski podczas wystrzału – może być to przedział od 20 000 – 100 000 G.



Poziom 30 000 G to już obszar, gdzie zwykłe przedmioty się rozpadają, ten zegarek jest zbudowany jak prototyp do testów zderzeniowych, z systemem amortyzującym, który chroni mechanizm przed takimi siłami.

Pilot myśliwca poddawany jest przeciążeniom na poziomie nawet 8-10 G podczas gwałtownych manewrów i wydaje się to niewiele, ale takie przyspieszenie działa na niego przez dłuższy czas – kilka, kilkanaście a nawet kilkadziesiąt sekund. 

Wypadki w sporcie motorowym, takim jak np. Formuła 1, to maksymalnie 50-100 G przy uderzeniu w twardą przeszkodę i są one już ekstremalnie groźne. 

Jako ciekawostkę dodam tylko, iż najwyższe zarejestrowane przyspieszenia działające na człowieka zanotowano podczas eksperymentów z saniami rakietowymi. John Stapp doświadczył szczytowego przyspieszenia 42,6 g i jednej sekundy przyspieszenia na poziomie 25 g podczas przyspieszania na saniach rakietowych. Eli Beeding (1958) odnotował szczytowe opóźnienie 82,6 g i ciągłe opóźnienie 46,2 g przez 0,04 sekundy podczas eksperymentu hamowania sań rakietowych.

Pole elektromagnetyczne

Pole elektromagnetyczne, na przykład od głośnika w telefonie czy magnesu w torebce, może namagnesować sprężynę albo inne metalowe części mechanizmu zegarka mechanicznego.

Wtedy sprężyna zaczyna się sklejać albo zmienia swoją elastyczność, co zakłóca rytm pracy balansu. Zegarek przez to spieszy się albo spóźnia, czasem o kilka minut dziennie, a w skrajnych przypadkach może nawet stanąć, bo ruch staje się chaotyczny. To nie jest problem w zegarkach kwarcowych, bo one działają na elektronice, ale zegarki mechaniczne są wrażliwe na takie pola emitowane z codziennych urządzeń, jak lodówka czy skaner na lotnisku.



Producenci radzą sobie z tym na dwa sposoby. 

Po pierwsze, używają materiałów, które nie dają się namagnesować, na przykład krzemu zamiast stali do wykonania sprężyny balansowej, albo specjalnych stopów, jak Nivarox. Marka Omega na przykład w swoich modelach Master Co-Axial stosuje takie części, dzięki czemu zegarek wytrzymuje pola do 15 tysięcy gausów, co jest ogromne w porównaniu do zwykłych. 

Po drugie, budują obudowę jak klatkę Faradaya, z miękkiej stali, która blokuje pole zanim dotrze do środka – tak jest na przykład w zegarku Eberhard Scientigraf. 

Co z tym polem? Ampery, gaussy i tesle. Czy tysiąc to dużo?

Sprzęty domowe, jak lodówka czy suszarka do włosów, wytwarzają pola magnetyczne, bo prąd w nich płynie i kręci silnikami albo grzeje elementy. To nie są ogromne siły, ale wystarczające, żeby czasem namagnesować coś delikatnego, jak mechanizm w zegarku mechanicznym. 

Na przykład, suszarka do włosów blisko głowy – na powierzchni ma około 300 gaussów, ale już 30 centymetrów dalej spada do 6 gaussów. Lodówka na drzwiach daje jakieś 10 gaussów, a odkurzacz blisko wlotu powietrza nawet 300, choć w odległości pół metra to już tylko 2-3 gaussy. Czajnik elektryczny czy pralka – na obudowie 15-30 gaussów, ale dalej szybko słabnie. W tle, w pokoju bez włączonych sprzętów, mamy zazwyczaj od pół do jednego gaussa, czyli mniej więcej jak ziemskie pole magnetyczne. 

Sprzęt audio - głośniki, mają wewnątrz magnesy neodymowe albo ferrytowe, które służą do wydobywania dźwięku z membrany. Te magnesy są mocne: na powierzchni głośnika w domowym zestawie stereo to często 1000-5000 gaussów. Na przykład, w subwooferze może być nawet 10 000 gaussów blisko cewki, ale na metr od głośnika spada do kilkunastu. To pole jest stałe, nie zmienia się z głośnością, bo pochodzi od magnesu stałego, nie od prądu. Jeśli położysz obrotowy dysk twardy za blisko, możesz utracić dane, ale zegarek na ręku raczej nie uszkodzi się na skutek zbliżenia do głośnika.



Elektromagnesy to inna bajka – mogą generować bardzo silne pola magnetyczne, zależnie od zwojów drutu i natężenia. W zabawkach czy małych urządzeniach domowych, jak elektromagnes do podnoszenia śrubek, to 100-500 gaussów. Ale w warsztatach, na przykład w dźwigu do złomu, który podnosi samochody, pole rdzenia dochodzi do 10 000 gaussów, jest setki razy silniejsze niż ziemskie pole magnetyczne, ale działa tylko, gdy prąd płynie – wyłączysz, i znika.

Urządzenia do rezonansu magnetycznego w szpitalach, to już potwory. Standardowy skaner wytwarza pole na poziomie 1,5 tesli, co daje 15 000 gaussów w środku – to 30 000 razy silniejsze niż ziemskie pole. Mocniejsze modele generują 3 a nawet 4 tesle, co daje 30 – 40 tysicy gaussów. Na zewnątrz, za drzwiami, pole spada do 5 gaussów na 3-5 metrów od maszyny, ale w środku może przyciągnąć metalowe przedmioty. Dlatego przed wejściem sprawdzają, czy nie masz łańcuszków, kolczyków, obrączki czy implantów.

Zegarek uznaje się za antymagnetyczny, gdy spełnia normę ISO 764, która określa dopuszczalną odchyłkę w czasie po wystawieniu na pole o natężeniu 4800 A/m (amperów na metr) co oznacza około 60 gaussów, czyli jak już wiesz, to tyle co nic (mały głośnik bluetooth generuje więcej).

Renomowane marki, takie jak np. wspomniana już Omega, stosują również własne, wyższe standardy, np. Master Chronometer - każdy zegarek spełniający ten standard wytrzyma 15 000 gausów. Mimo to nie próbowałbym wchodzić z nim na badanie MR, pomijając fakt, że obsługa urządzenia, poprosi Was o pozostawienie go na zewnątrz. Jednak jeśli chcielibyście mieć go podczas badania „na oku” to nic mu nie grozi.



Podsumowując, wiele przedmiotów czy urządzeń codziennego użytku dają pola od ułamków do kilkuset gaussów blisko źródła, a rezonans magnetyczny to liga ekstremalna z dziesiątkami tysięcy. Zawsze pamiętaj, że pole słabnie z odległością, więc trzymaj zegarek czy karty kredytowe dalej od źródła pola elektromagnetycznego.

Zniosą wiele albo jeszcze więcej

Twój zegarek to mały twardziel, ale ma swoje granice! Od podstawowej ochrony przed deszczem (3 ATM) po ekstremalne nurkowanie na 1000 metrów (100 ATM), wodoszczelność zegarków to jeden z podstawowych parametrów, jakie podaje producent. Codzienne zachlapania? Żaden problem. Głębokie nurkowanie? Wybierz model z certyfikatem ISO 6425. 

Wstrząsy? Systemy jak Incabloc czy Paraflex chronią delikatne mechanizmy przed upadkami i uderzeniami, a sportowe modele wytrzymują nawet 30 000 G – niemal tyle ile pocisk artyleryjski! 

Pola elektromagnetyczne? Nowoczesne zegarki spełniające standardy Master Chronometer, mają za nic magnesy, wytrzymując 15 000 gaussów.

… poza tym, raczej nic mu nie grozi

OK, a co z bramkami na lotniskach? Detektory metalu działają na zasadzie magnetometrów, czyli czujników zmian pola magnetycznego, nie emitują one żadnego promieniowania, więc nie mają wpływu na koperty czy mechanizmy zegarków.

A skanery bagażu? Tu również zegarek jest bezpieczny – te urządzenia emitują promienie rentgenowskie (X-ray), które pozwalają „zajrzeć” do torby bez jej otwierania i nie mają wpływu na urządzenia mechaniczne. Również zegarki elektroniczne są w 100% bezpieczne. Możemy czasem usłyszeć, ze skaner „wymazał” komuś dane z karty pamięci, ale są to jedynie „urban legends”, takie natężenie promieniowania nie ma żadnego wpływu na układy elektroniczne. Możliwe było naświetlenie kliszy fotograficznej, ale i te przypadki nie były zbyt powszechne.



W codziennej eksploatacji, o ile nie naprawiasz na co dzień transformatorów czy silników elektrycznych, nie zajmujesz się obrazowaniem medycznym za pomocą rezonansu magnetycznego i nie pracujesz pod wodą, największym zagrożeniem dla Twojego zegarka będzie upadek lub uderzenie o twardy przedmiot lub inny silny wstrząs. Poza tym, raczej nic mu nie grozi.

Zapraszamy także do odsłuchania podcastu z naszego profilu Zegarki i Pasja na Spofity, przygotowanego przez nas z pomocą narzędzi AI, przedstawiającego opisaną wyżej przez Marcina tematykę wytrzymałości zegarków naręcznych:

Więcej artykułów tego typu znajdziesz w dziale – wiedza o zegarkach.