Wyciszone, sterylne pokoje szwajcarskich manufaktur z połowy ubiegłego wieku przypominały laboratoria alchemików, w których zamiast wytwarzania złota walczono o „sekundę doskonałą”. W latach 40. i 50. XX wieku szczytem zegarmistrzowskiego rzemiosła nie były wielkie komplikacje konstrukcji, ale precyzja chodu weryfikowana podczas rygorystycznych testów w Neuchâtel czy Genewie. To tam, w surowych murach obserwatoriów astronomicznych, toczyła się bezwzględna walka między najznamienitszymi markami. Wśród nich narodził się mechanizm, który zdominował tę epokę i zyskał miano nietykalnego mitu i niedoścignionego wzoru – Zenith Calibre 135.
Dziś ten mit powraca, ale nie jako zakurzony eksponat z muzeum w Le Locle.
Nowy model Zenith G.F.J. Bloodstone (ref. 30.1865.0135/56.C216), który widzieliśmy podczas genewskich targów Watches & Wonders 2026, to współczesny, pełen ekspresji manifest czystej chronometrii. Łącząc geometryczną surowość architektury XX wieku z organiczną, nieprzewidywalną fakturą rzadkiego minerału, luksusowa manufaktura stworzyła limitowany zegarek, który wymyka się klasycznym ramom elegancji. To zaproszenie w podróż do epoki, w której dokładność była pasją graniczącą z obsesją.
Georges Favre-Jacot i narodziny zintegrowanej manufaktury
Skrótu „G.F.J.” wygrawerowany na tarczach i klamrach tej limitowanej serii pochodzi od inicjałów Goergesa Favre-Jacot, który wywarł ogromny wpływ na rozwój szwajcarskiego zegarmistrzostwa.
Cofnijmy się na moment do roku 1865, w małej, zasypanej śniegiem miejscowości Le Locle, dwudziestodwuletni wizjoner Georges Favre-Jacot postanowił rzucić wyzwanie dotychczasowemu, rozproszonemu systemowi produkcji zegarków (tzw. établissage). W tamtych czasach rzemieślnicy pracowali w swoich własnych domach, a poszczególne komponenty – koła zębate, sprężyny, koperty czy tarcze zegarków – były montowane i wykańczane w różnych miejscach. Powodowało to ogromne trudności w kontroli jakości i standaryzacji elementów.
Favre-Jacot szybko pojął w czym tkwi problem i zrealizował rewolucyjną ideę: zbudował przestronne, jasne pracownie, gromadząc wszystkich mistrzów zegarmistrzostwa pod jednym dachem. W ten sposób stworzył pierwszą prawdziwie zintegrowaną szwajcarską manufakturę. Ta pionierska decyzja pozwoliła na pełną integrację procesu produkcyjnego – od surowej metalowej płyty po finalną regulację wychwytu.
Zegarmistrzowie marki z Le Locle od początku dążyli do doskonałości, co szybko przełożyło się na spektakularne sukcesy. Zenith stał się synonimem precyzji w prestiżowych konkursach organizowanych przez obserwatoria astronomiczne. W trakcie swojej ponad 160-letniej historii marka zdobyła rekordową, niebywałą wręcz liczbę 2 333 nagród chronometrycznych, deklasując konkurencję i trwale zapisując się na kartach historii światowej horologii.
W portfolio firmy ważny jest również rok 1969, kiedy to świat ujrzał legendarny El Primero – pierwszy zintegrowany chronograf z automatycznym naciągiem o wysokiej częstotliwości taktowania (36 000 wahnięć balansu na godzinę). Jednak fundamentem, na którym zbudowano całą potęgę, była zawsze bezkompromisowa precyzja mechanizmów z ręcznym naciągiem, których ewolucja osiągnęła apogeum w połowie XX wieku.
Anatomia doskonałości. Mechanizm Zenith Calibre 135
W 1948 roku genialny konstruktor Ephrem Jobin otrzymał w manufakturze Zenith zadanie stworzenia mechanizmu o średnicy 30 mm (odpowiadającej 13 liniom zegarmistrzowskim), który nie tylko sprostałby codziennemu użytkowaniu, ale przede wszystkim zdemolowałby konkurencję w klasie zegarków naręcznych podczas konkursów w Neuchâtel. Wynikiem jego prac był zaprezentowany w 1949 roku Calibre 135.
Tradycyjna konstrukcja mechanizmu zegarka naręcznego z tamtych lat zakładała umieszczenie koła minutowego w samym centrum płyty głównej. Jobin zrozumiał, że to rozwiązanie drastycznie ogranicza przestrzeń dla najważniejszego elementu odpowiedzialnego za stabilność chodu – balansu. Podjął więc genialną w swojej prostocie decyzję: przesunął koło minutowe poza środek geometryczny kalibru. Dzięki temu asymetrycznemu układowi zyskał miejsce na montaż nienaturalnie dużego koła balansowego.
Grafika: klasyczny układ mechanizmu vs układ Ephrema Jobina, ZiP
Im większa masa i średnica balansu, tym większa jego bezwładność, a co za tym idzie – odporność regulatora na wstrząsy i zakłócenia zewnętrzne. To właśnie ten powiększony balans stał się kluczem do triumfu.
W wersji "wyczynowej" (znanej jako Calibre 135-0) mechanizm ten zdobył dla Zenitha 235 nagród chronometrycznych, w tym bezprecedensowe 5 z rzędu pierwszych miejsc w Obserwatorium w Neuchâtel w latach 1950–1954. Wynik ten po dziś dzień pozostaje niepobitym rekordem w historii szwajcarskiego zegarmistrzostwa.
Współczesna rewolucja i powrót tego mechanizmu zapoczątkowane zostały we współpracy z niezależnym mistrzem zegarmistrzostwa Kari Voutilainenem, co zaowocowało przyznaniem modelowi G.F.J. prestiżowej nagrody "Chronometry Prize" na GPHG w 2025 roku. O tym zwycięskim modelu pisaliśmy w ubiegłym roku tu: Zenith G.F.J. Zegarek na miarę 160-lecia historii precyzji i dążenia do perfekcji.
Gruntownie zmodernizowana architektura mechanizmu
Zamiast jednak bezrefleksyjnie kopiować archiwalne plany, inżynierowie z Le Locle gruntownie zmodernizowali architekturę kalibru, dostosowując ją do wymogów współczesności przy zachowaniu pierwotnego ducha.
Dawny bęben sprężyny ustąpił miejsca nowo zaprojektowanemu, wydajnemu układowi, który pozwala teraz na dostarczanie energii przez pełne 72 godziny, bez konieczności dokręcania. Geometria zębów kół zębatych została zmodyfikowana przy użyciu nowoczesnych symulacji komputerowych, co radykalnie zmniejszyło tarcie i podniosło ogólną sprawność energetyczną układu.
Wielki balans zachował swoją tradycyjną częstotliwość pracy wynoszącą 18 000 wahnięć na godzinę (2,5 Hz), dzięki czemu mamy piękny, dostojny i miarowy rytm pracy. Wyposażono go w śruby regulacyjne oraz legendarny włos z zakrzywieniem końcowym typu Breguet, gwarantujący izochronizm niezależnie od stopnia naciągu sprężyny.
Nad balansem góruje kultowy regulator w kształcie podwójnej strzały, pozwalający na mikrometryczne nastawy. Ponadto dodano praktyczną funkcję stop-sekundy, która zatrzymuje ruch balansu po odciągnięciu koronki, umożliwiając synchronizację czasu bez konieczności „trafiania” we właściwy moment.
Każdy współczesny mechanizm Zenith Calibre 135 opuszczający pracownie tej manufaktury przechodzi przez rygorystyczne testy, zapewnia dokładność chodu rzędu +/- 2 sekund na dobę i posiada oficjalny certyfikat chronometru COSC.
Elegancja lat 50-tych w nowoczesnym wydaniu
Widzieliśmy zegarek Zenith G.F.J. Bloodstone na żywo, wiemy więc, jakie to uczucie, gdy weźmie się go do ręki, odczuwamy od razu przede wszystkim jego wyważone proporcje.
Koperta o średnicy 39,15 milimetrów została w całości wykonana z ciepłego, głębokiego w tonacji 18-karatowego żółtego złota. To subtelny powrót do estetyki lat 50-tych XX wieku, okresu świetności klasycznych garniturowców i chronometrów obserwatoryjnych.
Projektanci Zenith’a uniknęli jednak nudnej, płaskiej monotonii. Boki koperty poddano satynowaniu, które pięknie kontrastuje z lustrzanym polerowaniem uch oraz przejść. Same ucha są delikatnie zakrzywione ku dołowi, dzięki czemu zegarek doskonale układa się na nadgarstku, a pełna długość (lug-to-lug) wynosi komfortowe 45,75 milimetrów.
Uwagę zwraca również schodkowy pierścień lunety, który optycznie powiększa przestrzeń tarczy oraz redukuje optyczną grubość zegarka, wynoszącą 10,5 milimetra wraz z mocno wypukłym, szafirowym szkłem typu „box”.
Koronka, ze stopniowanym czołem, wydatnym ząbkowaniem i ozdobiona inicjałami G.F.J, jest na tyle duża, żeby pozwalała na wygodne nakręcanie sprężyny. Koperta zegarka zapewnia wodoszczelność na poziomie 5 ATM (50 metrów), co w zupełności chroni to jubilerskie dzieło przed przypadkowym kontaktem z wodą.
Krwawnik, gilosz, masa perłowa i złoto
Prawdziwym wizualnym majstersztykiem tego modelu jest trójczęściowa tarcza, stanowiąca rzadki mariaż sztuki giloszowania i obróbki kamieni półszlachetnych. Każdy element składowy wciąga widza w wielowymiarową opowieść. Sercem kompozycji jest dysk wykonany z krwawnika (Bloodstone) – ciemnozielonej, niemal leśnej odmiany chalcedonu (znanej również jako jaspis heliotrop), usianej nieregularnymi, drobnymi wtrąceniami tlenków żelaza o krwistoczerwonej barwie.
Użycie tego minerału sprawia, że proces produkcji staje się ekstremalnie trudny. Kamień musi zostać pocięty na plastry o grubości ułamków milimetra, a następnie precyzyjnie wypolerowany bez naruszenia jego struktury. Ze względu na unikalny układ czerwonych inkluzji oraz nieprzewidywalne żyłkowanie, nie istnieją dwa identyczne egzemplarze tarczy – każdy z 161 wyprodukowanych zegarków Zenith G.F.J. Bloodstone jest unikatowym, naturalnym dziełem sztuki.
Zielona głębia minerału doskonale reaguje na bezpośrednie padające na nią światło, odkrywając ukryte warstwy i mikroskopijne tekstury tkwiące wewnątrz skały.
Zewnętrzny krąg tarczy to architektoniczny hołd dla tradycji marki. Wycięty pierścień pokryto precyzyjnym giloszowaniem o motywie przypominającym ceglaną strukturę fasady historycznej manufaktury Zenith w Le Locle. Ten geometryczny, powtarzalny wzór, mieniący się metalicznym, głębokim odcieniem zieleni, odsyła bezpośrednio do pionierskich czasów Georgesa Favre-Jacota. Gra świateł na mikroskopijnych nacięciach giloszu sprawia, że zewnętrzna część tarczy bezustannie migocze, stanowiąc doskonałą oprawę dla statycznego, mineralnego centrum.
Na godzinie szóstej umieszczono celowo powiększony indykator małej sekundy.
Wykonano go z naturalnej, ciemnozielonej masy perłowej o opalizującym wykończeniu. Kontrastuje ona fakturą zarówno z matowym krwawnikiem, jak i ostrymi liniami giloszu.
Delikatna, złota wskazówka sekundnika przesuwa się po minimalistycznych, białych indeksach z niezwykłym dostojeństwem, w rytmie wahnięć wielkiego koła balansowego.
Na tej niezwykłej kompozycji osadzono ręcznie nakładane, fasetowane indeksy godzinowe także wykonane z 18-karatowego żółtego złota. Centralne, fasetowane wskazówki typu baton zostały wypolerowane na wysoki połysk. Gdy światło pada na tarczę pod kątem, jedna z ich powierzchni błyśnie złotym blaskiem, podczas gdy druga pozostaje w głębokim cieniu, co zapewnia doskonałą czytelność pod każdym kątem i niesamowitą dynamikę wizualną.
Nad wskazówkami dumnie błyszczy aplikowana, złota gwiazda oraz minimalistyczne napisy „ZENITH” i „G.F.J.”. Pomiędzy masywnymi indeksami przebiega wianuszek drobnych, złotych markerów minutowych dopełniając zestaw wskazań tego niesamowitego, ekskluzywnego zegarka naręcznego.
Ciemna strona mocy
O ile przód zegarka zachwyca organicznym ciepłem minerału i złota, o tyle widok przez przeszklony szafirem dekiel przenosi nas w świat bezkompromisowej, surowej mechaniki chronometrycznej. Model G.F.J. w wersji „Bloodstone” otrzymał zupełnie nową, unikalną dekorację mechanizmu Calibre 135, odmienną od wcześniejszych edycji rocznicowych.
Płyty i mostki pokryto ciemną, galwaniczną powłoką z rutenu o węglisto-szarym odcieniu. Na to mroczne tło naniesiono tradycyjne, szerokie pasy genewskie (Côtes de Genève), które pod wpływem ruchu zegarka mienią się falami od jasnej szarości do głębokiej czerni. Wszystkie krawędzie mostków zostały ręcznie ścięte i wypolerowane na błysk (anglage), tworząc jasne, lustrzane linie okalające ciemne płaszczyzny mechanizmu.
Z ciemnym rutenem rewelacyjnie kontrastują złote, głębokie grawerunki z historyczną sygnaturą „G.F.J. MANUFACTURE ZENITH” oraz oznaczeniem kalibru i fioletowe, syntetyczne rubiny (w liczbie 22) osadzone w polerowanych zagłębieniach. Wielkie, majestatyczne, złote koło balansowe pulsuje powoli po prawej stronie, ukazując pod spodem precyzyjnie perłowaną płytę główną.
Kropka nad „i”, czyli pasek, klamra i opcjonalna bransoleta
Zegarek Zenith G.F.J. Bloodstone dostarczany jest w luksusowym zestawie z trzema różnymi paskami, co pozwala diametralnie odmienić jego charakter.
Pierwszy to beżowy pasek wykonany ze skóry aligatora o nubukowym wykończeniu, który nadaje zegarkowi bardziej współczesny, stonowany, wręcz "casualowy" sznyt, doskonale komponując się z jasnym odcieniem złota.
To połączenie, trzeba przyznać, że dość nieoczywiste, widać na krótkim wideo:
Do dyspozycji mamy też zielony pasek ze skóry aligatora, który podbija naturalny, leśny kolor krwawnika na tarczy, tworząc spójną, monochromatyczną całość. A kolejna opcja to klasyczny pasek ze skóry cielęcej w kolorze czarnym - to z kolei bezpieczna, ultra tradycyjna stylistyka, na najbardziej formalne spotkania biznesowe czy wieczorowe gale.
Wszystkie paski wyposażono w tradycyjną sprzączkę z 18-karatowego żółtego złota, na której wygrawerowano drobny wzór nawiązujący do ceglanej fasady manufaktury oraz historyczne inicjały "G.F.J." – widoczne na wideo powyżej.
Dla najbardziej wymagających kolekcjonerów marka Zenith przewidziała możliwość dokupienia bransolety wykonanej z 18-karatowego żółtego złota, zapinanej na podwójny zatrzask motylkowy. Zegarek w tej właśnie wersji widzieliśmy na żywo.
Bransoleta ta zamienia go w imponujący, złoty monolit na nadgarstku.
Naszym zdaniem: Chronometria jako filozofia projektowania
Zenith G.F.J. Bloodstone to nie jest luksusowa reedycja kultowego zegarka i mechanizmu, to rzemieślnicza wariacja na temat bezkompromisowych czasów, w których precyzję budowano pasją ludzkich rąk, a nie algorytmami krzemowych procesorów. Wprowadzając mechanizm Calibre 135 do nowej, stałej kolekcji G.F.J., manufaktura Zenith czyni dziedzictwo naukowej chronometrii bazą dla artystycznej ekspresji.
Zegarek ten idealnie balansuje na granicy surowej geometrii giloszu, głębi naturalnego, nieprzewidywalnego krwawnika i nieco tajemniczego, technicznego wnętrza z rutenowym wykończeniem.
Kosztujący 54 tysiące euro model, czyli około 229 000 złotych, powstał w liczbie zaledwie 161 sztuk – po jednej dla upamiętnienia każdego roku istnienia tej szwajcarskiej manufaktury w momencie planowania tej wielkiej mechanicznej odysei.
Dla miłośnika czystej formy zegarmistrzowskiej to nie tylko przedmiot pożądania – to żywy fragment historii szwajcarskich obserwatoriów, który po dekadach powrócił, by znów odmierzać czas z perfekcją godną mistrzów. Robi wrażenie.
A jak Wam się podoba?
INSTAGRAMIE
greenlogic.eu