Delbana obchodzi 95-lecie istnienia. Najważniejsze zegarki i wydarzenia w historii marki

W 2026 roku marka Delbana obchodzi jubileusz 95-lecia istnienia. Nie jest to do końca prawda, ale zacznijmy od początku.

Goliardo Della Balda

Twórca marki Delbana - Goliardo Della Balda, urodził się w San Marino 8 lutego 1908 roku, tam też spędził część swojego dzieciństwa. Gdy jego rodzina wyemigrowała do Granges (Grenchen), uczęszczał tam do szkół podstawowej (primaires) i średniej (secondaires). Po ukończeniu szkoły podjął pracę jako pomocnik kontrolera w jednym z ówcześnie największych przedsiębiorstw zegarkowych "A. Michel AG" (A. Michel SA, AMSA), a następnie przeszedł do działu handlowego tego przedsiębiorstwa. W kolejnych latach zdobywał doświadczenie w holdingu "Ebauches S. A." oraz w fabryce mechanizmów zegarkowych "F. Matter, Ebauches- und Finissages-Fabrikation und Uhrenhandel, in Grenchen" .

W 1931 roku Goliardo Della Balda zakłada działalność gospodarczą pod nazwą:  Goliardo Della Balda. Produkcja i handel zegarkami i częściami do zegarków (Goliardo Della Balda Fabrikation und Handel mit Uhren und Uhrenbestandteilon). Firma rozwija się prężnie i w 1934 roku zmienia nazwę na: Goliardo Della Balda, produkcja zegarków Delba. (Goliardo Della Balda, Fabrication d'horlogerie Delba (Goliardo Della Balda, Delba Watch manufacturing) , i zaczyna produkować zegarki pod własną marką DELBA.



Zegarki Delba nie miały nazwy na tarczy. Nazwa była grawerowana na ich mechanizmach i deklach. Zegarki sprzedawano w Szwajcarii oraz w krajach Europie zachodniej i południowej.

Kolejne wzmianki informują o ogłoszeniu upadłości przez firmę Goliardo Della Baldy – Delba - z dniem 12 stycznia 1938 r. (publikacja 4 luty 1938) , oraz o jej nieważności 12 styczeń 1939 r. i kontynuacji działalności firmy Delba (publikacja 19 styczeń 1939) .

W 1941 roku firma Delba debiutuje na rynku USA. Stało się to możliwe, dzięki współpracy z Emilem Leichterem, zajmującym się importem zegarków do Ameryki. Leichter posługiwał się kodem importowym LOE, który był umieszczany na mostku balansu mechanizmu. Zapewne też dzięki Leichterowi otwiera się rynek Ameryki Południowej. W latach 1943 i 1944 na łamach czasopisma branżowego dedykowanego dla Ameryki Południowej „Europa Star Latin America” zamieszczone są reklamy zegarków Delba .





Dopiero 27 grudnia 1944 roku powstaje firma Delbana - Uhren  G.m.b.H. (Montres Delbana s. ä r. l., Delbana Watches limited liability company). Firma ta przejmuje wszystkie prawa i obowiązki poprzedniej, jednoosobowej działalności gospodarczej „Goliardo Della Balda, Fabrication d'horlogerie Delba” w Grenchen z mocą wsteczną od 1 stycznia 1944 r. 

Jak widać, Goliardo Della Balda był całkiem dobrym biznesmenem. Wartość jego firmy to 50 000 franków szwajcarskich. W 1944 roku Szwajcaria przystąpiła do systemu monetarnego Bretton Woods. Notowania Franka ustalono na 4,30521 za dolara, co odpowiadało 0,206418 g czystego złota . Przy obecnym kursie złota daje to kwotę 57,35 PLN za 1 franka. Jak łatwo policzyć, wartość założonej spółki to 2 867 500 PLN. Żeby założyć spółkę musimy mieć wspólnika.

Pan Della Balda dysponował wkładem kapitałowym w wysokości 49 000 CHF. Jego wspólnikiem została jego żona, Lotte Della Balda-Mengisen z Włoch w Grenchen, z wkładem kapitałowym w wysokości 1 000 CHF.

Niełatwe początki i lepsze lata

Początki nie są łatwe. Zegarki marki Delbana z tego okresu nie mają sygnowanych mechanizmów oraz dekli. Koperty są zazwyczaj trzyczęściowe. Koperty dwuczęściowe stosowane są w zegarkach prostokątnych. Wiele modeli wykonano w kopertach z mało trwałego, chromowanego ZnAl-u. Zdążają się też z chromowanego białego mosiądzu, lecz większość to zwykły mosiądz pokryty chromem.

Z notatki prasowej zamieszczonej w Der Bund, w maju 1946 roku, dowiadujemy się, że: „Goliardo Della Balda prowadzi pod marką Delbana produkcję i handel zegarkami naręcznymi, kieszonkowymi oraz chronografami. Firma posiada w Grenchen i okolicznych miejscowościach kilka warsztatów montażowych (terminageateliers), które pracują dla przedsiębiorstwa eksportującego swoje wyroby wyłącznie do Europy i krajów zamorskich.” 



Od 1945 roku, na łamach czasopisma branżowego dedykowanego dla Ameryki Południowej „Europa Star Latin America”, zamieszczone są reklamy zegarków Delbana. 

W kwietniu 1947 roku Delbana bierze udział w XVII Szwajcarskich Targach Zegarmistrzowskich w Bazylei (XVII FOIRE SUISSE DE L`HOROLOGERIE/BALE). Wystawia chronografy, zegarki męskie i damskie Delbana z wychwytem kotwicowym oraz budziki pod marką Delbos .

Po trudnych początkach następują lepsze lata. Kontynuowany jest eksport do Ameryki Południowej, w szczególności do Argentyny.  Modele na rynek argentyński są bardziej luksusowe. 


Zdjęcie: Delbana De Luxe na rynek argentyński

Koperty mają duże średnice i w większości są pozłacane. Tarcze są bogato giloszowane. Wszystkie zegarki przeznaczone na rynek argentyński mają sygnowania mechanizmów i dekli, co wskazuje na istotność tego rynku. Pierwsze mechanizmy to AS 984, AS 1123/24 oraz AS 1130.

Produkcja Delbany staja się bardziej uporządkowana. Porządkowane są również sprawy związane z aspektami formalno-prawnymi. Z dniem 16 stycznia 1948 roku firma Montres Delbana S. A. R. L. rejestruje trzy znaki towarowe: Zegarki i chronografy DELBANA, Zegarki DELORA oraz budziki DELBOS . Od 1948 roku Delbana samodzielnie eksportuje do USA, posiadając własny kod importowy MOU.


Zdjęcie: Delbana z mechanizmem Felsa 294, lata 40. XX wieku





W kwietniu 1948 marka Delbana ponownie bierze udział w Szwajcarskich Targach Zegarmistrzowskich w Bazylei. Wystawia: „Zegarki i chronografy naręczne, mechanizm kotwicowy 15–17 kamieni. Budziki Delbos.” W ofercie Delbany nie brakuje też męskich i damskich modeli luksusowych z kopertami ze złota. W damskich stosowano też białe złoto oraz platynę w połączeniu z diamentami.

Oprócz zwykłych, prostych technicznie zegarków kieszonkowych oraz naręcznych, w ofercie producenta są również modele bardziej skomplikowane. Przede wszystkim chronografy, z tarczą w układzie bicompax, wyposażone w mechanizmy takie, jak Landeron 48. Pojawia się też model Calendario, wyposażony w mechanizm ETA 1164 Triple Calendar. 


Zdjęcie: Delbana Calendario

W ofercie nie brakuje też zegarków o naciągu automatycznym. Pierwsze model miały mechanizm Felsa 415 Bidynator.

Delbana wskazuje najpiękniejsze godziny

Na początku 1950 roku Delbana rozpoczyna na antenie Radio Italia akcję promocyjną modelu „Como”. Akcja polega na zgłaszaniu przez słuchaczy ich ulubionych piosenek, spośród których dwa razy w tygodniu wybierane są najlepsze, a nagrodą jest zegarek Delbana Como. Hasłem przewodnim kampanii jest: L'OROLOGIO DELBANA SEGNA LE ORE PIÙ LIETE (ZEGAREK DELBANA WSKAZUJE NAJPIĘKNIEJSZE GODZINY). Wyniki publikowane są na łamach czasopisma Radiocorriere.

Koperty trzyczęściowe z wciskanym deklem zmieniają się na dwuczęściowe z deklem zakręcanym. Standardem jest sygnowany mechanizm (za wyjątkiem Culmina 51/55) oraz dekiel. Coraz więcej modeli zegarków Delbana oferowanych jest z centralną sekundą. W plakatach reklamowych zaczynają się pojawiać elementy tarczy oraz wieży.

Jak możemy przeczytać w artykule poświęconym firmie Delbana w gazecie Der Bund z 8 grudnia 1953 roku: „Dzięki pełnemu inicjatywy i niezwykle sprawnemu kierownictwu firmy, zegarki Delbana w krótkim czasie zdobyły szerokie grono odbiorców. To młode przedsiębiorstwo specjalizuje się dziś w eksporcie.” 

„Fabryka jest obecnie reprezentowana na wszystkich liczących się rynkach światowych przez własnych przedstawicieli lub nabywców. Całkowity wolumen produkcji nadzwyczaj rozwinął się w ostatnich latach. Pod względem ilościowym Delbana S.à.r.l. zajmuje dziś jedno z czołowych miejsc wśród fabryk zegarków w Grenchen. Zegarki Delbana są obecnie eksportowane do czterdziestu różnych krajów rozsianych po całym świecie. Głównymi odbiorcami są Włochy, Ameryka Południowa oraz Bliski i Daleki Wschód”. 

W dniu 1 maja 1954 roku firma Delbana rejestruje znak towarowy: Wyroby zegarmistrzowskie wszystkich typów i ich części VOLTIGE .    



Voltige to jeden z najbardziej rozpoznawalnych modeli marki Delbana. Jak możemy przeczytać w folderze reklamowym: „Zaprojektowany przez artystów i rzemieślników, aby przyciągać uwagę i cieszyć oko…, tak też jest w przypadku zegarka Delbana – Voltige, który oprócz dobrego mechanizmu na 17 kamieniach z zabezpieczeniem Incabloc ma także nowatorską animowaną tarczę obrotową.” Informację w folderze reklamowym została napisana w pięciu językach: francuskim, angielskim, niemieckim, hiszpańskim oraz włoskim.




Zdjęcie: Delbana Voltige,1954 rok

Model VOLTIGE wyposażony był w mechanizm AS 1240 zmodyfikowanym tak, że oś sekundowa oprócz czopu na który nakładano wskazówkę sekundową, miała drugi czop, wychodzący z mostka mechanizmu. Na tym czopie osadzono odpowiednio pomalowany pierścień obrotowy. Całość montowano w kopercie typu ’skeleton’, co dawało efekt animacji. System został opatentowany „Patent CH 311 299 VOLTIGE”.



Oprócz modelu Voltige, Delbana może się poszczycić w tamtym okresie wykonaniem zegarka Triple Data Moon Phase wyposażonym w mechanizm Felsa 693 z automatycznym naciągiem. To model z najbardziej skomplikowanym mechanizmem w dziejach tej szwajcarskiej marki. 


Zdjęcie: Delbana Tripledata Moonphase

Aby nie pozostać w tyle za konkurencją, powstają też zegarki w kopertach typu „cioccolatone”. Koperty tych modelu są pozłacane i chromowane, stosowane mechanizmy o naciągu ręcznym i automatycznym. Z tego samego okresu pochodzą modele typu „skeleton” z mechanizmem AS 1240 z ręcznym naciągiem. 


Zdjęcie: Delbana Ciociolattone Automatic


Zdjęcie: Delbana Skeleton, lata 50. XX wieku



Na rynku argentyńskim pojawił się model DE LUXE z niesamowitą, „zębatą” lunetą. Jako ciekawostkę z tamtego okresu można wskazać jeszcze specjalny model zegarka Delbany dla golfistów, mocowany na pasku od spodni.

Rok 1956, czyli 25-lecie działania firmy
    
Szybkimi krokami zbliża się jubileuszowy rok 1956, a więc 25-lecie działania firmy. W ramach przygotowań opracowane zostaje nowe logo marki. 

Dotychczasowe, niezmienione od 1944 roku, to logotyp w formie napisu „DELBANA”, w formie prostej lub łukiem na górze, wznoszącym się od litery D, szczyt osiągający w literze B i obniżający się do litery A. Jubileuszowe logo to: sygnet „wieża” w tarczy i logotyp stylizowany napis DELBANA . Planowana jest ekspansja na nowe rynki. 

Przedstawiciel Delbany, pan Leo Tannaz, uda się wkrótce w podróż służbową, która potrwa od nadchodzącej jesieni do wiosny 1957 roku. Jego trasa obejmie następujące miasta: Kair – Bejrut – Kuwejt – Bombaj – Kalkuta – Rangun – Bangkok – Singapur – Manila – Hongkong – Szanghaj – Tokio. Zaprezentuje nowy katalog zegarków, w tym model Delbana Alarm Clock . W czasopismach branżowych pojawiają się reklamy związane z 25-leciem marki Delbana.

4 marca 1956 roku w Grenchen umiera na atak serca  Goliardo Della Balda. Nekrolog ukazał się 6 marca w piśmie L'IMPARTIAL Pogrzeb odbył się 7 marca. 



Po śmierci Goliardo Della Baldy, firma Delbana-uhren G.m.b.H. (Montres Delbana s. à r. l.) (Delbana Watches limited liability company) zarządzana jest przez  Lotte Della Balda-Mengisen .

W kwietniu 1956 roku Delbana prezentuje na Targach Zegarkowych w Bazylei drugą odsłonę zegarków VOLTIGE.  Zegarek z mechanizmem ETA 2370. Efekt animacji optycznej uzyskano nakładając na os sekundową pod wskazówkę przeźroczysty dysk wykonany z plastiku, na krawędzi którego umieszczono odpowiednie kolorowe grafiki. Zegarki były większe od modelu pierwszego. 




Zdjęcia: Delbana Voltige1956



Opcjonalnie można było zakupić tarcze w kolorach niebieskim lub czerwonym.

Kolejny wpis z 12 lipca 1956 dotyczy rejestracji znaku graficznego  :



Ten znak towarowy jest bardzo ważny ze względu na to, że grawerowany był na deklach zegarków Delbana sprzedawanych w PRL. 

Delbana w Polsce i afera przemytnicza

Delbana w Polsce stała się niesłychanie popularną marką. Zegarki sprzedawane były oficjalnie za pomocą sieci sklepów firmy „Jubiler”. Drugim kanałem zakupowym były zegarki z przemytu. Pierwsza znaleziona przez mnie wzmianka o zegarkach Delbana oraz o obu tych kanałach pochodzi z gazety „Życie Warszawy” z 17 maja 1957 roku, w artykule: „5 tys. zegarków w zbiorniku benzyny. Wykrycie wielkiej międzynarodowej afery przemytniczej”:

„Od pewnego czasu pojawiły się w kraju znaczne ilości zegarków zagranicznych. Zegarki „Delbana”, „Ferro” i in. pozłacane i tzw. nylonówki z przezroczystą kopertą, można było nabyć u pokątnych sprzedawców na bazarach i pod sklepami „Jubilera” o wiele taniej niż w sklepach „Jubilera”. Szukając źródła, z którego te nieimportowane zegarki napływały do Polski, organa MO ujawniły wielką międzynarodową aferę przemytniczą, której nici prowadzą do Wiednia.

Jak wykazało śledztwo, obywatele austriaccy B. Bass i F. Keymar 6-krotnie w czasie od września ub. r. przyjeżdżali do Polski, aby rzekomo odwiedzić b. obóz hitlerowski w Oświęcimiu. Po każdym przyjeździe ich luksusowego „Forda”, krajowi hurtownicy i „detaliści” rozprowadzali nowe tysiące zegarków na nielegalnym rynku. Raz przemytnikom austriackim udało się umknąć przed pościgiem milicji. Ostatnio powinęła im się noga. Oficerowie milicji zatrzymali przemytników, a w samochodzie ich wykryto skrytki wpuszczone w zbiornik benzyny i wbudowane w drzwi samochodu. Znaleziono łącznie ponad 5 tys. różnych zegarków zagranicznych. Bassa i Keymara zatrzymano. Śledztwo wykazało, że Bass i Keymar nie byli jedynymi, którzy prowadzili na szeroką skalę przemyt z Wiednia.

Należność za zegarki odbiorcy krajowi płacili głównie w dewizach. Stwierdzono np. że M. Dudek z Krakowa – właściciel warsztatu torebek nylonowych – w zamian za ok. 10 tys. zegarków wysłał nielegalnie za granicę 44 tys. dolarów i ok. 200 kg srebra w blokach. Ponadto przekazał on, również nielegalnie, za granicę 2.245 tys. złotych... w walucie polskiej. W czasie rewizji znaleziono u Dudka 15 tys. dolarów, 52 kg srebra w blokach, 600 zegarków i 700 tys. zł gotówki.

Przemytnicy nie działali na własną rękę. Ich dysponentem była kilkunastoosobowa grupa, która organizowała i finansowała przemyt zegarków do Polski. W skład tej grupy, obok rodowitych wiedeńczyków, wchodziły osoby, które nielegalnie bądź nawet legalnie opuściły nasz kraj. Dysponenci ponosili jedynie ryzyko finansowe, pozostawiając poszczególnym przemytnikom ryzyko odpowiedzialności karnej. Taksa wynosiła 3 tys. dolarów za jednorazowy przemyt większej partii zegarków do Polski.

Jak informuje Komenda Główna MO, ujawnione zostały fakty przemytu zegarków do Polski również z innych krajów. Śledztwo w sprawie przemytników austriackich, które prowadzi Prokuratura Stołeczna i MO jest na ukończeniu.”

Ekspansja i popularny model Delbana Recordmaster

Ekspansja na rynek PRL oraz innych krajów socjalistycznych pozwoliła Delbanie na osiągnięcie szczytowej produkcji 100 000 zegarków rocznie.     

W tym też okresie pojawia się chyba najbardziej znany model Delbany – RECORDMASTER. Tarcza stylizowana na płytę winylowa zrobiła prawdziwa furorę. Dostępne były wersje z niebieskim ringiem i białą tarczą, oraz z tarczą w kolorze czarnym z jasnym ringiem.  


Zdjęcie: Delbana Recordmaster



Przełom lat 50. i 60. XX wieku to także zwiększenie liczby kamieni w sprzedawanych zegarkach. Standardem jest 17, ale coraz więcej modeli, szczególnie o naciągu automatycznym, ma 21, 25, lub nawet 30 kamieni. Maksymalna liczba kamieni w przypadku Delbany to 57. To również wtedy pojawia się u dołu tarczy stylizowany na kształt odwróconego „U”, czerwony i czarny napis „unbreakable mainspring” .

Trwają również eksperymenty z logo. Pierwszy to sygnet w formie dużej, prostej litery D, logotyp stylizowany napis Delbana (1958) . Druga odwrotnie. Sygnet w formie dużej stylizowanej litery D, logotyp napis Delbana (1962) .

W tym okresie pojawia się pierwszy całkowicie stalowy zegarek Delbany, wyposażony w mechanizm FHF 72-4 oraz posiadający szkiełko z lupą. Zegarek został zakupiony na rynku skandynawskim, co sugeruje próby wejścia na ten rynek o wyższych wymaganiach (przykładowo Atlantic tworząc zegarki na rynek skandynawski zawsze stosował stal, a nie mosiężne koperty poddane chromowaniu).


Zdjęcie: Delbana lata 60., model „skandynawski” ze stali



Na początku lat 60., zapewne na 30 rocznicę istnienia firmy Delbana, przypadającą na 1961 rok (reklama 1962 r), pojawia się linia zegarków Delbana Jubile Automatic.


Zdjęcie: Delbana Jubile Automatic

To model charakteryzujący się fasetowatą, pozłacaną kopertą, zielonymi napisami i kalendarzem w tym kolorze.    

Show biznes, modele Slim oraz pierwszy „diver”

W 1964 roku marka Delbana przeprowadza kampanie wizerunkową opartą na piłkarzach klubów: Sparta Rotterdam, Feijenoord oraz znanych postaciach show biznesu. „... draagt ook een „DELBANA” horloge” (co oznacza: „... również nosi zegarek „DELBANA””) Materiały reklamowe mają zazwyczaj formę kart / pocztówek .

Na lata 60. XX wieku możemy też datować całą serię zegarków typu „slim”. Posiadały pozłacane koperty oraz charakterystyczne tarcze z wzorami geometrycznymi. Występowały w wersji zwykłej i z kalendarzem.


Zdjęcie: Delbana Slim, lata 60. XX wieku





W 1968 roku na „Swiss Watch Fair” w Bazylei Delbana prezentuje model Skin Diver, pierwszy zegarek nurkowy. Wodoszczelność do 20 atmosfer, co daje 200 metrów. Zegarek o naciągu automatycznym, z całkowicie stalową kopertą . Co ciekawe w tym zegarku użyto logotypu z lat 40 w formie prostego napisu DELBANA.

W tym samym roku Delbana oferuje nową kolekcję zegarków luksusowych: koperty i bransolety ze złota. Jeden z modeli damskich z białego złota z diamentami. 

W 1971 wchodzą nowe modele, między innymi chronograf, damski zegarek o naciągu automatycznym oraz druga w historii Delbany wersja zegarka z budzikiem. 

W dniu 28 kwietnia 1976 roku następuje przeniesienie praw do znaku towarowego „DELBANA” z Delbana-uhren G. m. b. h. na Wega & Owix Uhren AG, Grenchen (Solura). . W dniu 2 czerwca tegoż roku następuje przeniesienie praw do  znaku towarowego DELBOS. 

Wynikiem tego mariażu jest jedyny zegarek Delbany z wyświetlaczem LCD



Cytując za magazynem Europa Star Europe: „Elektroniczny model kwarcowy z wyświetlaczem LCD, platerowany lub wykonany z palladu. Wodoszczelny do 4 atm (atmosfer).” 

Koniec i nowy początek

W dniu 4 sierpnia 1978 roku to koniec firmy Delbana w świecie producentów zegarków: ”Delbana-uhren G.m.b.H. (Montres Delbana s.à r.l.) (Delbana Watches spółka z ograniczoną odpowiedzialnością), w Grenchen, zegarki i mechanizmy zegarowe (SOGC nr 104 z 6.05.1970, s. 1047). Statut został zmieniony na zgromadzeniu wspólników w dniu 21 czerwca 1977 r. Nowa firma: Delbana G.m.b.H. Nowy cel: nabywanie, zarządzanie, zagospodarowanie i sprzedaż gruntów oraz udział w spółkach przemysłowych i handlowych.” 

Ale to jeszcze nie koniec peregrynacji znaku towarowego DELBANA oraz DELBOS i DELORA.

16 września 1983 powstaje firma Montres Wega + Delbana, Max Kessler, w Grenchen. Właścicielem firmy jest Max Kessler z Grenchen i Aetingen w Grenchen. Produkcja i handel zegarkami oraz częściami do zegarków. Jeden podpis składa Lotte Kessler-Deila Balda z Grenchen i Aetingen w Grenchen, Kirchstrasse 105. 

13 listopada następuje przeniesienie praw do znaków towarowych na rzecz Montres Wega + Delbana, Max Kessler. Z  Delbana uhren G.m.b.H znaku DELORA oraz z  Wega & Owix Uhren AG znaków DELBANA i DELBOS. 

17 sierpnia 1994 r. powstaje nowa firma: Wega Delbana Uhren AG (Montres Wega Delbana SA) (Wega Delbana Watches Ltd).

Na początku lat 2000 firma ulega likwidacji i łączy się z firmą DELMA Watch Ltd. 





Obecnie Delbana pozostaje samodzielną marką w ramach firmy DELMA.

Jak widzicie, jej losy były przez dekady bardzo burzliwe - miała okresy wielkiej prosperity, oraz momenty, kiedy niemal znikała z kart historii. Niemniej marka ta istnieje od 95 lat, a jej osiągnięcia możecie ocenić sami. Co przyniesie przyszłość?

Pokaże... czas.

Krzysztof Musiałek

Bibliografia do tego opracowania liczy aż 34 pozycje, obejmuje źródła pisane od 1956 do 1994 roku, a także strony internetowe. Do udostępnienia na prośbę.

Więcej artykułów tego typu znajdziesz tu - w dziale wiedza o zegarkach.