Kwiecień 2026 roku przejdzie do historii jako moment, w którym ludzkość ostatecznie zerwała z „księżycową amnezją”. Misja Artemis II, pierwsza załogowa wyprawa w stronę Srebrnego Globu od ponad pół wieku, dobiegła końca. Choć nie obyło się bez przygód, Orion udowodnił, że jest gotowy na kolejny krok, czyli lądowanie na powierzchni.
SLS – najpotężniejsza rakieta NASA
Misja rozpoczęła się 1 kwietnia 2026 roku na Przylądku Canaveral. Rakieta Space Launch System (SLS), generująca niemal 4 miliony kilogramów ciągu, wyniosła kapsułę Orion w przestrzeń kosmiczną, rozświetlając niebo nad Florydą.
Zanim załoga – Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch i Jeremy Hansen – skierowała się ku Księżycowi, spędziła pierwsze 24 godziny na wysokiej orbicie okołoziemskiej (HEO). Był to krytyczny sprawdzian systemu podtrzymywania życia oraz manewrowania zbliżeniowego (proximity operations) z górnym stopniem rakiety ICPS. To właśnie wtedy astronauci po raz pierwszy mogli zdjąć ciężkie skafandry startowe i sprawdzić, jak Orion radzi sobie w roli ich domu, którym miał się stać na kolejne 10 dni.
Artemis II nie była tylko „lotem testowym”, był to również najdalszy lot człowieka: 6 kwietnia 2026 roku Orion osiągnął dystans 406 771 kilometrów od Ziemi, bijąc rekord ustanowiony przez załogę Apollo 13 w 1970 roku.
Przeżyjmy te emocje jeszcze raz, oto film ze startu rakiety:
Warto podkreślić, iż Christina Koch została pierwszą kobietą, a Victor Glover pierwszym czarnoskórym astronautą, który opuścił niską orbitę okołoziemską, zaś podczas przelotu nad niewidoczną z Ziemi stroną Księżyca, załoga miała unikalną okazję obserwować zaćmienie Słońca z perspektywy, której nie doświadczył wcześniej żaden człowiek.
Problemy na trasie
Nawet najbardziej profesjonalna misja nie jest wolna od „chochlików”. Głównym wyzwaniem, z jakim musieli zmierzyć się inżynierowie i załoga, był wyciek helu w systemie ciśnieniowym modułu serwisowego (ESM).
Choć początkowo sytuacja wyglądała groźnie, NASA szybko uspokoiła opinię publiczną – wyciek nie dotyczył tlenu, lecz systemu napędowego. Zdecydowano o przejściu w tryb „blowdown”, wykorzystując istniejące ciśnienie w zbiornikach do korekt kursu bez aktywnego użycia helu. Dodatkowo astronauci zgłaszali drobne problemy z zamarzającymi obiektywami kamer zewnętrznych oraz przejściowe zakłócenia w komunikacji dalekosiężnej, co jednak nie wpłynęło na bezpieczeństwo misji.
Krótki film pokazuje najważniejsze momenty tej misji:
Pojawiły się też problemy z toaletą, co brzmi może śmiesznie, ale dla astronautów zabawne nie było. Zablokował się wentylator w systemie Universal Waste Management System, co uniemożliwiło korzystanie z toalety, a dodatkowo astronauci skarżyli się na nieprzyjemny zapach.
Cały system kosmicznej toalety kosztował dwadzieścia trzy miliony dolarów, miejcie to na uwadze, narzekając na niedziałającą toaletę w pociągach PKP 😉.
Powrót „Skip Entry” spalająca się powłoka
Najbardziej widowiskowym i niebezpiecznym etapem był powrót na Ziemię. Orion uderzył w atmosferę z prędkością około 40 000 km/h. Aby uniknąć ogromnych przeciążeń, niebezpiecznych dla załogi oraz nadmiernego nagrzania, zastosowano manewr „skip entry” (wejście z odbiciem).
Najpierw Kapsuła weszła w górne warstwy atmosfery, generując siłę nośną, która „odbiła” ją z powrotem niczym płaski kamień puszczony na wodę. Dzięki temu manewrowi Orion wytracił ogromną prędkość w dwóch etapach, co pozwoliło na precyzyjne sterowanie miejscem lądowania.
Osłona termiczna musiała wytrzymać temperaturę bliską 2 800°C (połowa temperatury powierzchni Słońca). W tym czasie załoga doświadczyła kilkuminutowej ciszy radiowej spowodowanej otaczającą kapsułę plazmą. Osłona podczas tego manewru spala się kawałek po kawałku oraz odrywa od kapsuły porywana pędem powietrza, ale dzięki temu śmiertelny żar nie zagraża astronautom wewnątrz.
Podczas poprzedniej, bezzałogowej misji Artemis, kapsuła odbiła się mocniej od atmosfery, dzięki czemu bardziej wytraciła prędkość, ale na skutek ochładzania się, uwolnione wcześniej gazy z topiącej się osłony zostały w niej uwięzione, gdyż zewnętrzna warstwa zastygła. Podczas drugiego wejścia osłona uległa uszkodzeniu, bo rozgrzewające się bąble gazu rozsadzały od wewnątrz materiał osłony.
Mimo, że kapsuła nie uległa uszkodzeniu, NASA zmieniła trajektorię „Skip Entry” i tym razem kapsuła na krótszy czas odbiła się od atmosfery, żeby uniknąć zupełnego ochłodzenia osłony. Jak widzicie, wejście Oriona w atmosferę miało więc w pewien sposób charakter eksperymentalny, bo przy tak ustawionych parametrach wejścia jeszcze nie próbowano.
Po udanym otwarciu czasz dwóch spadochronów hamujących, a następnie trzech głównych, Orion bezpiecznie osiadł w wodach Oceanu Spokojnego w pobliżu San Diego.
Sukces Artemis II to zielone światło dla misji Artemis III. Wszystkie systemy i procedury – od zmodyfikowanej osłony termicznej, przez systemy odzyskiwania wody po zmienioną trajektorię powrotu na Ziemię – zdały egzamin w warunkach „bojowych”. Księżyc jest już na wyciągnięcie ręki, a kolejne ślady ludzkich butów na jego powierzchni to teraz kwestia zaledwie kilkunastu miesięcy.
Omega Speedmaster Professional X-33 – oficjalny zegarek Artemis II
Kiedy w kwietniu 2026 roku załoga misji Artemis II wyruszyła w historyczny lot wokół Księżyca, oczy całego świata zwrócone były nie tylko na potężną rakietę SLS, ale i na detale wyposażenia astronautów.
Choć legenda „Moonwatcha” (modelu Speedmaster Professional) jest wiecznie żywa, współczesna era eksploracji kosmosu wymaga narzędzi o znacznie wyższym stopniu zaawansowania cyfrowego. Oficjalnym wyborem NASA dla załogi, widocznym na mankietach skafandrów astronautów, stał się Omega Speedmaster X-33 (ref.: 3291.50.00).
W warunkach kosmicznych każdy gram ma znaczenie, dlatego marka Omega zdecydowała się na porzucenie stali szlachetnej na rzecz tytanu klasy 2, ponieważ materiał ten oferuje idealny balans między ekstremalną wytrzymałością a niską masą. Teoretycznie tak, ale przekonamy się, że chyba nie do końca jest to warunek krytyczny.
Koperta zegarka o średnicy 42,25 milimetrów zapewnia doskonały komfort, zachowując przy tym ergonomiczny kształt, który nie krępuje ruchów nadgarstka, a matowy, szary kolor obudowy nie jest wyborem wyłącznie estetycznym. Matowa powierzchnia skutecznie eliminuje refleksy świetlne, które w ostrym świetle słonecznym poza atmosferą mogłyby oślepiać astronautę podczas odczytu instrumentów pokładowych.
Kształt koperty Speedmaster Professional X-33 to owoc konsultacji z astronautami NASA i pilotami testowymi w latach 90. XX wieku. Najbardziej charakterystycznym elementem są cztery duże przyciski oraz masywna koronka. Ich konstrukcja została zoptymalizowana tak, aby mogły być obsługiwane nawet w grubych rękawicach skafandra ciśnieniowego.
Hybrydowy cyferblat i mechanizm termo-kompensowany
Zegarek ten jest również wyposażony w dwukierunkowy obrotowy pierścień oraz podwójny dekiel, który pełni funkcję komory rezonansowej dla alarmów. Dzięki temu sygnały dźwiękowe osiągają głośność do 80 decybeli, co wydaje się istotne w hałaśliwym środowisku kabiny statku Orion, podczas manewrów silnikowych.
Omega X-33 to zegarek analogowo-cyfrowy, łączy on tradycyjne wskazówki z centralnym wyświetlaczem LCD o wysokim kontraście. Hybrydowy cyferblat obserwujemy przez wypukłe, odporne na zarysowania szkło szafirowe z wielowarstwową powłoką antyrefleksyjną.
Wyświetlacz ma elektroluminescencyjne podświetlenie, które pozwala na pracę w całkowitej ciemności, co jest przydatne, gdy członkowie misji znajdowali się po ciemnej stronie Księżyca.
Za realizację wszystkich funkcji odpowiada zaawansowany mechanizm kwarcowy Omega Calibre 1666. Choć puryści kochają mechaniczne chronografy spod znaku Omega, a Speedmaster Professional jest modelem bezapelacyjnie kultowym, to w nowoczesnej astronautyce kwarc jest niezastąpiony ze względu na precyzję czy odporność na wstrząsy, a dodatkowo astronauta nie zapomni go nakręcić.
Mechanizm jest termo-kompensowany, co oznacza, że zachowuje dokładność od -0,3 do +0,5 sekundy na dobę, funkcjonując bez zarzutu w temperaturach od -20°C do +70°C. Żywotność baterii wynosi około 36 miesięcy (3 lata), co z zapasem pokrywa czas trwania nawet najdłuższych misji księżycowych. Zegarek został też przetestowany pod kątem wstrząsów o sile do 3500 G, co gwarantuje przetrwanie przeciążeń podczas startu oraz wejścia w atmosferę.
Narzędzie operacyjne
Omega Speedmaster Professional X-33 nie jest zwykłym zegarkiem, to narzędzie operacyjne wyposażone w zestaw funkcji dodatkowych niedostępnych w cywilnych modelach:
• MET (Mission Elapsed Time) - licznik czasu od momentu startu, kluczowy dla synchronizacji z planem lotu NASA.
• PET (Phase Elapsed Time) - funkcja śledzenia czasu trwania poszczególnych faz misji, np. czasu trwania manewru wejścia w atmosferę.
• Wielofunkcyjne systemy alarmowe (w tym alarmy MET), które przypominają astronautom o krytycznych zadaniach.
Zegarek ma też możliwość śledzenia czasu uniwersalnego oraz czasu w wielu strefach na Ziemi, a także wieczny kalendarz, czyli wskazanie dnia i daty bez konieczności korygowania.
Wykorzystanie modelu Omega X-33 podczas misji Artemis II to dowód na to, że w kosmosie liczy się przede wszystkim niezawodność i funkcjonalność, choć produkcja tego konkretnego modelu (ref. 3291.50.00) dla rynku cywilnego zakończyła się w 2006 roku, NASA nadal uznaje go za standardowy element wyposażenia misji załogowych.
Gdyby jednak eksploracja kosmosu ruszyła z kopyta i kolejne misje za cel obiorą sobie Marsa, to Omega ma już gotowe rozwiązanie - Speedmaster X-33 Marstimer.
Zegarek, który poza wieloma funkcjami przydatnymi na Ziemi i w przestrzeni kosmicznej, potrafi również mierzyć czas na marsjańskim południku zerowym, wskazując właściwą godzinę, uwzględniając fakt, że doba na Marsie trwa 39 minut dłużej niż na Ziemi.
Ten model, opisywany przez nas w 2022 roku tu: Speedmaster X-33 Marstimer, noszący numer referencyjny 318.90.45.79.01.003, jest dostępny w sprzedaży, a jego sugerowana cena detaliczna wynosi 35 600 złotych.
Nie tylko Omega
Na koniec ciekawostka. Otóż podczas przygotowań do misji, szkoleń czy nawet konferencji prasowych, które mogliśmy zobaczyć na zdjęciach i relacja wideo, astronauci nosili nie tylko oficjalne zegarki misji. Na nadgarstkach członków misji Artemis II mogliśmy zobaczyć ich prywatne zegarki, Reid Wiseman widywany był Breitlingiem Navitimerem Cosmonaute, a Jeremy Hansen został „przyłapany” z Apple Watch.
O ile przed misją było to dość normalne, bo przecież Speedmastery X-33 były wyposażeniem misji, a na co dzień członkowie wyprawy mogli nosić swoje własne, ulubione czasomierze, o tyle podczas misji sprawa nie był już tak oczywista. Zwłaszcza w kontekście, tego, że każdy gram się liczy. Jednak zdjęcia i filmy wykonane podczas misji i po wodowaniu jasno pokazują, że także Breitlingi były na pokładzie Oriona.
Jeśli taka sytuacja będzie miała miejsce podczas załogowej misji z lądowaniem na srebrnym globie, to Bulova Dave’a Scotta nie będzie już jedynym prywatnym zegarkiem, który znalazł się na powierzchni Księżyca. Być może będzie można również taki zegarek kupić.
Gratulujemy astronautom i marce Omega kolejnej udanej misji. Trzymamy również kciuki za dalsze małe kroki człowieka, będące wielkimi skokami dla ludzkości, oraz oczywiście bacznie przyglądamy się nadgarstkom astronautów.
Więcej ciekawych informacji tego typu prezentujemy tu: wiadomości z branży zegarkowej.
INSTAGRAMIE
greenlogic.eu