Dlaczego w wielu zegarkach indeks IV prezentowany jest jako IIII?

Spójrzcie na zdjęcia poniżej. Co jest – mówiąc kolokwialnie - „nie tak” z tym zegarkiem? Zgadza się. Chodzi o sposób pisania rzymskiej czwórki. Rzeczywiście większość firm zegarkowych przedstawia ten indeks jako "IIII", zamiast znanej nam wersji "IV". Mój Tissot ze zdjęcia wcale nie jest wyjątkiem.

Chcecie wiedzieć dlaczego tak jest?

Zapraszam do lektury!

Krótka lekcja historii

Można znaleźć kilka teorii na temat powodów sposobu pisania tejże cyfry. Najczęstsze wyjaśnienie jest takie, że tak pierwotnie Rzymianie zapisywali cyfrę cztery. Podobnie dziewiątkę – jako „VIIII”.

Cyfry rzymskie powstały w starożytnym Rzymie około 1000 roku p.n.e. i pozostały zwyczajowym sposobem zapisywania liczb w całej Europie aż do późnego średniowiecza. Również w przypadku zegarów, które najczęściej można było wówczas spotkać na wieżach kościelnych. A nie na nadgarstkach, bo tam zegarki trafiły znacznie później (ale to już temat na osobny artykuł).





Dodatkowo, musimy pamiętać, że w średniowieczu tylko nieliczni potrafili czytać i pisać. Cyfrę IIII intuicyjnie łatwiej było rozpoznać jako cztery niż IV. Jednocześnie łatwiej było o pomyłkę (np. IIII z III).

I pewnie dlatego ostatecznie używano IIII i IV naprzemiennie, aż w końcu IV wyparła IIII.

A kto w szkole lubił matematykę?

Ale dlaczego w takim razie w zegarmistrzostwie dalej używana jest IIII?

Chodzi o symetrię i wizualną równowagę. Musimy pamiętać, że tworzenie zegarków to rzemiosło, ale i pewnego rodzaju sztuka, gdzie detale mają duże znaczenie.

Większość tarcz zegarków opiera się na połączeniu notacji addytywnej i odejmującej (gdzie 4 to IIII, a 9 to IX). Tym samym na tarczy widnieją następujące cyfry: I, II, III, IIII, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI, XII.

Dzięki tej kombinacji otrzymujemy trzy identyczne pod względem liczby cyfr obszary na tarczy, a każdy z nim zawiera ten sam ich rodzaj (symetria radialna).

I, II, III, IIII
V,VI,VII,VIII
IX,X,XI,XII





Dodatkowo, w ten sposób cyfra IIII jest łatwiejsza do odczytania niż cyfra IV, gdy jest odwrócona do góry nogami. W zegarkach jest to częste, bo cyfry są ułożone promieniście względem środka tarczy.

A o ewentualnej pomyłce pomiędzy III i IIII raczej nie ma mowy, bo przecież każdy użytkownik wie, w którym miejscu znajdują się jakie indeksy / cyfry na tarczy.

Interesujące?

Dla mnie tak!

Bo – jak widzicie – dzięki zegarkom można „liznąć” trochę historii, matematyki i designu zarazem.

Więcej ciekawych informacji ze świata zegarków tu: zegarkowe ciekawostki.

Jakub Jastrzębski