• Zegarki marki G-SHOCK
  • Zegarki marki Davosa
  • Zegarki marki Citizen
  • Zegarki marki Ball
  • Zegarki marki Aviator Swiss Made
  • Zegarki marki Tissot
  • Zegarki marki Epos
  • Zegarki marki Michel Herbelin
  • Zegarki marki Bulova
  • Zegarki marki Orient
  • Zegarki marki Alpina
  • Zegarki marki Roamer
  • Zegarki marki Orient Star
  • Zegarki marki Oris
  • Zegarki marki Luminox
  • Zegarki marki Seiko
  • Zegarki marki Błonie
  • Zegarki marki Perrelet
  • Zegarki marki Certina
  • Zegarki marki Atlantic
  • Zegarki marki Montblanc
  • Zegarki marki Vostok Europe
  • Zegarki marki Prim
  • Zegarki marki Omega
  • Zegarki marki Rado
  • Zegarki marki Frederique Constant
  • Zegarki marki Junghans
  • Zegarki marki Grand Seiko
  • Zegarki marki Aerowatch

Muzeum Zegarów - historia Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych Januszkiewicza w Warszawie


Cechowe Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych wywodzi się z lat sześćdziesiątych poprzedniego wieku, a od początku lat siedemdziesiątych zlokalizowane jest na ulicy Piekarskiej, w okolicy ulicy Podwale i pomnika Jana Kilińskiego. W ciągu swojej historii przeżywało ono swoje niezwykłe wzloty, ale także gorsze dni. Poniżej chcemy dość szczegółowo przybliżyć jego historię.


Budynek Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych im. Jerzego Januszkiewicza w Warszawie

Co ważne i co chcemy już na początku tego opracowania podkreślić, dzisiaj jest naszą radością fakt, że Muzeum Cechowe jest regularnie udostępniane zwiedzającym. Już nie tylko w Noc Muzeów, ale dzięki inicjatywie nowopowstałego Polskiego Towarzystwa Zegarmistrzowskiego, można je obecnie zwiedzać w pierwszą sobotę każdego miesiąca.

Zachęcamy do odwiedzin!

Historia Muzeum Cechowego - to historii budynku, dzieje osób, które muzeum tworzyły i dbały o jego dobre funkcjonowanie, oraz zdarzenia związane z działającym już obiektem muzealnym. W takim właśnie formacie, poniżej przedstawiamy kamienie milowe historii naszego Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych im. Jerzego Januszkiewicza w Warszawie.

Budynek – z dawien dawna

 

Plan starej Warszawy

W połowie XVII wieku, kiedy życie miasta pokazało, iż mury obronne nie spełniają już swojej obronnej funkcji, a grunt w ich okolicach był bardzo cennym, w miejscu obecnego Muzeum Cechowego pojawił się drewniany budynek mieszkalny, który został wzniesiony najprawdopodobniej w połowie XVII wieku. W drugiej połowie XVIII wieku był on wzmiankowany jako dworek będący własnością krawca Tomasza Wernera. W miejscu starego dworku wzniesiona została kamienica będąca od 1852 r. własnością Grymowskiego (lub Grejnowskiego?).1

Każda z tych budowli wykorzystywała mur obronny jako jedną ze swoich ścian zewnętrznych.

W XIX i XX w. budynek wielokrotnie zmieniał właściciela.

Zabudowę starej Warszawy można zobaczyć na mapie prezentowanej w witrynie: staremapy.waw.pl

Budynek – przed, w czasie i po II wojnie światowej

 

Budenek Piekarska 18 później Piekarska 20


Kamieniczka przy Piekarskiej 18 (róg Rycerskiej) powstała przy wewnętrznym murze obronnym (od strony miasta), zaś budynek przy Piekarskiej 20 (pozornie tworzący całość z budynkiem Piekarska 18) mieścił się pomiędzy wewnętrznym i zewnętrznym murem obronnym. Za zewnętrznym murem obronnym na narożniku z ulicą Podwale znajdowała się kamienica Podwale 20 – Piekarska 22. Dzisiaj, o jej istnieniu świadczy choćby kamień pamiątkowy, dedykowany Marii Konopnickiej na którym napisano: „…w miejscu tym stał dom…”.

Wszystkie te kamienice zostały zniszczone w 1944 roku, ale domy na Piekarska 18 i 20 mimo zniszczenia zachowały swoje mury do wysokości I piętra.

Piekarska 18 zmienia się w Piekarską 20

 

Starówka po II wojnie światowej Fotoplan


Po 1945 roku odbudowano jedynie dawną kamieniczkę przy Piekarskiej 18 (róg Rycerskiej), przed odbudową rozbierając pozostałe z czasów przedwojennych mury. Nowy budynek otrzymał adres Piekarska 20. Przy okazji odbudowy wyeksponowano fragment murów miejskich, będących jej elementem konstrukcyjnym.2

Zmiany jakie zaszły w tym obrębie miasta możemy doskonale śledzić dzięki stronie internetowej Fundacja „Warszawa 1939.pl” (https://www.warszawa1939.pl/fotoplan).

Obecny budynek (na fotoplanie - jak inne odbudowane obiekty oznaczony na zielono) wzniesiono w latach 1959-61. W parterze elewacji południowo-zachodniej odsłonięty został fragment muru obronnego, na którym można zauważyć pogrubioną spoinę rozgraniczającą fragment muru pierwotnego od uzupełnienia zaprojektowanego przez prof. Jana Zachwatowicza.

Powstanie Muzeum - decyzja

 

Muzeum Cechowe dzisiaj


W roku 1964 decyzją Zarządu Cechu postanowiono powołać Instytucję Muzealną, której zadaniem było gromadzenie eksponatów związanych z rzemiosłem dawnym i współczesnym,3 a 4 grudnia 1966 roku Walne Zgromadzenie Cechu podjęło uchwałę o powołaniu Muzeum Cechowego.4

Powstało ono wysiłkiem i ofiarnością członków cechu którzy do tworzonego Muzeum przekazywali cenne eksponaty, a także dzięki wsparciu rzemieślników z całego kraju, dzięki darom różnych instytucji i przeprowadzonym zakupom.

Stworzony został wartościowy zbiór starych zegarów, brązów figuralnych, medalionów i plakiet, wyrobów grawerskich, jubilerskich i optycznych, który uzupełniony został pracami mistrzowskimi i czeladniczymi cechowych rzemieślników.

Powstanie Muzeum - lokal


Budynek przed alokacją Muzeum


Pierwszych ponad 700 zebranych obiektów muzealnych mieściło się w małym dwunastometrowym pokoiku w dawnej siedzibie Cechu na ulicy Podwale 11.5

Według innego źródła, początkowo Muzeum znajdowało się w lokalu cechowym w oficynie zrekonstruowanego wysiłkiem rzemiosła w 1952 Pałacu Chodkiewiczów, przy ulicy Miodowej 14.6

Można się pokusić o założenie, że obydwa te wskazania dotyczą tego samego budynku, do którego można było wejść z różnych miejsc.

Po wielu staraniach, marcu 1970 roku Stołeczna Rada Narodowa przekazała w wieczyste użytkowanie kamieniczkę przy ulicy Piekarskiej 20, z przeznaczeniem na Muzeum.

Adaptacja budynku trwała 2 lata i wymagała na tyle dużych nakładów finansowych, że Cechowi pomocy udzielił ówczesny Związek Izb Rzemieślniczych formie pożyczki, oraz bratnie cechy z całego kraju i członkowie samego cechu w formie dotacji.

Tablica darczyńców

Tablica darczyńców


Potwierdzeniem wysiłku braci cechowej i wsparcia otrzymanego przez bratnie cechy i organizacje z całego kraju jest tablica z zaznaczonymi „cegiełkami” wskazującymi którzy nasi członkowie, oraz jakie bratnie cechy i organizacje pomagały w budowie Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych.
 

Otwarcie Muzeum

Zaproszenie do Muzeum Członków Cechu


Jako pierwszym, Muzeum przedstawiono zaproszonym na Walne Zgromadzenie członkom Cechu. Było to w dniu 30 maja 1971 roku.7  Oficjalnie muzeum otworzyło swoje podwoje 28. czerwca 1971 roku. Prezentując ok. 1 700 eksponatów na ok. 120 metrach kwadratowych powierzchni wystawienniczej (piwnica, parter i pierwsze piętro), było bardzo chętnie odwiedzanym miejscem na mapie kulturalnej Warszawy.

To było „kameralne, przytulne i bardzo ciekawe tematycznie muzeum”!

Muzeum, które potocznie wszyscy znali jako: „Muzeum Zegarów”.

Zegar figuralny - powstanie

 

Zegar figuralny na frontonie budynku Cechu Złotników, Zegarmistrzów, Optyków, Grawerów i Brązowniuków miasta stołecznego Warszawy


Charakterystycznym elementem budynku jest widoczny z daleka, duży zegar figuralny na jego elewacji.

Zegar powstał wraz z oddaniem do użytku Muzeum, od razu stając się jego wizytówką. Potwierdzeniem takiego postrzegania zegara może być choćby pieczęć muzeum z tamtego okresu.

Zegar posiada charakterystyczną mozaikową tarczą skomponowaną z fragmentów ceramicznych odpadów porcelitu i symbolizującą układ słoneczny.

Na tarczy umiejscowiono znaki zodiaku wykonane z miedzianej blachy, cyfry i wskazówki zegara z blachy złoconej płatkami złota oraz przedstawienia czterech faz księżyca z blachy cynkowej.

Zegar figuralny – jak działa?

 

Zegar figuralny - zawody cechowe


W ciągu dnia, o każdej pełnej godzinie zegar sygnalizuje biciem aktualny czas, wyzwala odgrywanie melodii znanej piosenki anonimowego autora: „W poniedziałek rano kosił ojciec siano”, a teatr figur stanowią przemieszczające się osoby symbolizujące rzemieślnicze, cechowe zawody: złotnika, zegarmistrza, optyka i grawera.

W chwili budowy zegara posiadał on mechaniczny mechanizm chodu i elektrycznie poruszane figury.

Kuranty wygrywały wtedy melodię piosenki ludowej śpiewanej niegdyś do słów wiersza Marii Konopnickiej „Majster Jan Kiliński…”.8

Obecnie tak mechanizm zegara, sygnalizacja dźwiękowa, jak i mechanizm elementów ruchomych są rozwiązaniem elektronicznym.
 

Zakład Konserwacji Zegarów Antycznych przy Cechu

 

Muzeum Cechowe dziś


Wkrótce po otwarciu muzeum została uruchomiona Pracownia Konserwacji Zegarów Antycznych kierowana przez mistrza Jerzego Leoncewicza – człowieka, który „urodził się by naprawiać zegary”.9  Oprócz napraw na potrzeby muzeum cechowego, przyjmowała ona zlecenia konserwacji zabytkowych zegarów z całego kraju, w tym z muzeów i instytucji publicznych. W pracowni szkolili się także młodzi zegarmistrze.

Pracownia została zamknięta przed rokiem 1986, kiedy to Jerzy Leoncewicz zrezygnował z pracy w Zakładzie.


Lata świetności i… zamknięcie

 

Muzeum Cechowe w Tygodniku Stolica


W drugiej połowie lat osiemdziesiątych Muzeum Cechowe odwiedzało ok. 100 000 osób rocznie.

Były nawet daleko posunięte plany powiększenia Muzeum. W 1986 roku Cech otrzymał dodatkowy lokal o powierzchni 50 metrów kwadratowych, przy ulicy Piekarskiej 6, waz z całym podpiwniczeniem. Planowano wykopać tunel łączący piwnice, by w ten sposób powiększyć powierzchnię wystawienniczą o kolejne 80 metrów kwadratowych. Plany przebudowy były opracowane przez Przedsiębiorstwo Konserwacji Zabytków.

Ze względu na kłopoty ekonomiczne, co doprowadziło do braku zatrudnienia kustosza, pod koniec lat osiemdziesiątych, także ze względu na zły stan gablot wystawienniczych muzeum przestało być udostępniane zwiedzającym.

Czas trwania

Budynek Muzeum Pub pod Zegarem

Ze względów ekonomicznych, od 1989 roku, piwnica i parter budynku zostały wynajęte na działalność gospodarczą. Pojawił się tam sklep mięsny, który funkcjonował na pewno do roku 1995.10

Potem w piwnicy i na parterze budynku pojawił się bar, a w późniejszych latach, w drodze konkursu restauracja, następnie kolejna restauracja, a potem działająca do dziś restauracja „Pod zegarem”.

Dla funkcjonowania Muzeum pozostawiono salę na I piętrze.

Ponowne, choć w okrojonej przestrzeni, uruchomienie Muzeum było staraniem kolejnych zarządów Cechu.

Gruntowny remont budynku

 

Muzeum Cechowe. Witraż kopernikowski


Na początku nowego wieku tak sytuacja Cechu, jak i Muzeum były bardzo złe. Kasa świeciła pustkami, a należności od najemcy trzeba było odzyskiwać sądownie. Na prośbą kilku zasłużonych członków cechu, stery organizacji cechowej przejął mistrz Jerzy Adamek. Za jego kadencji, w latach 2003-2010 uregulowano sprawy najmu, a wnętrze budynku przeszło gruntowny remont. Zmieniono okna, instalację grzewczą, instalację elektryczną, drzwi i tynki wewnętrzne. Zainstalowano witrażowe, bezpieczne drzwi do sali muzealnej. Swoje stałe i stabilne miejsca znalazły charakterystyczne dla muzeum elementy - płyta z wizerunkiem świętego Eligiusza i witraż kopernikowski. Dużym wsparciem w działaniach kierownictwa Cechu była pani Anna Zarębska, która pełniła obowiązki kierownika biura.11

W kolejnych latach, po przeprowadzeniu remontu posadzki na I piętrze, Muzeum zostało udostępnione dla zorganizowanych grup zwiedzających, a od 2006 roku Muzeum jest otwarte dla publiczności w czasie Nocy Muzeów.  

Od 2016 roku, na mocy Uchwały nr 5/2026 Walnego Zgromadzenia Członków Cechu z dnia 21 czerwca 2016 roku, Muzeum nosi imię Jerzego Januszkiewicza.

Remont dachu i elewacji

Muzeum Cechowe - budynek

W latach 2017-2018 budynek przeszedł gruntowny remont obejmujący wymianę dachu i lukarn oraz remont elewacji wraz z konserwacją mozaikowego zegara.

Dzięki temu remontowi dzisiaj budynek prezentuje się bardzo schludnie.

Patron Cechu

Święty Eligiusz - patron Cechu

Święty Eligiusz, który jest patronem Cechu Złotników, Zegarmistrzów, Optyków, Grawerów i Brązowników miasta stołecznego Warszawy na swoje dwa poczesne miejsca w Cechowym Muzeum.

W 1940 roku, dla upamiętnienia powołanie Cechu Brązowników, Mosiężników, Zegarmistrzów, Jubilerów, Grawerów, oraz Wyrobu Szkieł i narzędzi Optycznych, pojawiła się brązowa płaskorzeźba św. Eligiusza zaprojektowana przez Jana Ślusarczyka. Została ona wykonana dwukrotnie. Najpierw dla Cechu (Antoni Klimek), a po wojnie dla kościoła św. Marcina (Władysław Miecznik).  Swoje obecne miejsce w budynku, przy wejściu na schody prowadzące na pierwsze piętro budynku płyta zajęła w czasie gruntownego remontu budynku.12

W Sali Muzeum tuż przy wejściu możemy zauważyć portret świętego Eligiusza przy pracy – trzymającego w rękach kowadło i młotek. Jego pastorał jest oparty o fotel.

Obraz jest darem Jerzego Januszkiewicza – Starszego Cechu i inicjatora powołania Muzeum

Takie przedstawienie świętego (pastorał oparty o fotel) oznacza, że w tej konkretnej chwili święty zajmuje się czynnościami doczesnymi.  

Polskie Towarzystwo Zegarmistrzowskie i soboty w Muzeum Cechowym

Muzeum otwarte w pierwsze soboty każdego miesiąca - PTZ


Nowopowstałe Polskie Towarzystwo Zegarmistrzowskie we współpracy ze Starszym Cechu zorganizowało możliwość zwiedzania Muzeum Rzemiosł Artystycznych w każdą sobotę wakacji 2023 roku.

Dzięki wolontariatowi zegarmistrzów zrzeszonych w PTZ zbiory Muzeum zostały udostępnione zwiedzającym. Zainteresowanie okazało się na tyle duże, że podjęto decyzję o kontynuacji przedsięwzięcia niezależnie od wakacji. W efekcie Muzeum można zwiedzać w pierwszą sobotę każdą miesiąca w godzinach 12:00 – 18:00.

Przedstawiając historię Muzeum Cechowego, zdajemy sobie sprawę, że niektóre fakty wymagają uszczegółowienia i na pewno są pewne braki więc chętnie przyjmiemy wszelkie dodatkowe informacje, czy uwagi do przedstawionych dziejów Muzeum.

Cech Złotników, Zegarmistrzów, Optyków, Grawerów i Brązowników miasta stołecznego Warszawy.

1.https://um.warszawa.pl/waw/zabytki/-/odnowione-sgraffita-i-uruchomiony-zegar  - dostęp 18.02.2024
2.https://www.warszawa1939.pl/obiekt/piekarska-18 - dostęp 18.02.2024
3.Broszura Muzeum Rzemiosł…, Warszawa 1977
4.Alicja Hoffman, Magazyn Złotnik – Zegarmistrz, nr 2, 1988 rok
5.Broszura Muzeum Rzemiosł…, Warszawa 1977
6.Jerzy Miecznik, Przemijający Świat Rzemiosła, str. 35, Warszawa 2016
7.Archiwum Jan Stefanek. Zaproszenie na Walne Zgromadzenie Cechu i zwiedzenie Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych
8.Wiesława Siedlecka, Polskie zegary, Wrocław – Warszawa – Kraków - Gdańsk, Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, 1974
9.Marek Biń, Wspomnienie początków pracy, 26.01.2024
10.Życiorys Jana Stefanka. https://rzemioslo.waw.pl/zyciorys-jana-stefanka-wspolbudowniczego-zegara-na-zamku-krolewskim-w-warszawie/ dostęp 18.02.2024
11.Jerzy Adamek, Przekaz – wspomnienie pracy, 16.01.2024
12.Jerzy Miecznik, Przemijający Świat Rzemiosła, str. 35, Warszawa 2016
11.Alicja Hoffman, Magazyn Złotnik – Zegarmistrz, nr 2, 1988 rok


Tagi:

Tissot - Premium

REKLAMA

Magazyn ZIP - Wszystkie wydania

MAGAZYN Zegarki i Pasja - Wszystkie wydania

ZEGARKI I PASJA NA YOUTUBE

Janeba Oris 420

REKLAMA

Sector 420

REKLAMA

Montblanc 420

REKLAMA

Greenlogic 420

REKLAMA

Atlantic 420

REKLAMA

Epos 420

REKLAMA

Frederique Constant 420

REKLAMA

Niesamowite, unikalne zegary mechan...
Niesamowite, unikalne zegary mechan...
09.12.2023
Rok przestępny: 1 dzień, raz na 4 l...
Rok przestępny: 1 dzień, raz na 4 l...
29.02.2024

Podstrony producentów

Zegarki marki Aerowatch
Zegarki marki Alpina
Zegarki marki Atlantic
Zegarki marki Aviator Swiss Made
Zegarki marki Ball
Zegarki marki Bulova
Zegarki marki Błonie
Zegarki marki Certina
Zegarki marki Citizen
Zegarki marki Davosa
Zegarki marki Epos
Zegarki marki Frederique Constant
Zegarki marki G-SHOCK
Zegarki marki Grand Seiko
Zegarki marki Junghans
Zegarki marki Luminox
Zegarki marki Maurice Lacroix
Zegarki marki Michel Herbelin
Zegarki marki Montblanc
Zegarki marki Omega
Zegarki marki Orient
Zegarki marki Orient Star
Zegarki marki Oris
Zegarki marki Perrelet
Zegarki marki Polpora
Zegarki marki Prim
Zegarki marki Rado
Zegarki marki Roamer
Zegarki marki Seiko
Zegarki marki Tissot
Zegarki marki Vostok Europe
Zegarki marki Xicorr
Dołącz do naszego newslettera
i bądź zawsze na bieżąco