Epizod 4. Moduł naciągu zegarka bazowego

Epizod 4. Moduł naciągu zegarka bazowego

Zadaniem naciągu jest przeniesienie energii z zewnątrz do modułu napędu zegara. Przez cały okres historii zegarów mechanicznych, począwszy od zegarów wieżowych, poprzez zegary domowe, a potem także noszone, łącznie z czasem królowania, wskazanego tutaj zegarka bazowego, moduł naciągu był obsługiwany przez człowieka i tylko przez niego generowana energia była manualnie przenoszona do napędu. Trudność i wkład pracy dla nakręcenia zegara, a później zegarka, dzięki poprawie sprawności działania urządzeń oraz ich miniaturyzacji, zmniejszał się jednak znacząco, przez kolejne wieki i lata rozwoju branży. Nie bez znaczenia było także ciągle poprawianie ergonomii modułu naciągu.

Zegarek kieszonkowy z naciągiem kluczykowym


Podłoże historyczne
W zegarach wieżowych, zadaniem człowieka było nawinięcie sznura na końcu którego przymocowany był obciążnik, na część walcową (bęben) koła napędowego. Bęben związany był z kołem napędowym za pomocą mechanizmu zapadkowego, co powodowało, że kręcił się on swobodnie tylko w kierunku powodującym nawijanie się sznura z obciążnikiem. Obrót bębna wymuszony poprzez obciążnik następował zawsze wraz z obrotem elementów przekładni chodu, w trakcie pracy zegara. Przy okazji warto wspomnieć, że dzięki zużywaniu się sznurów i konieczności asygnowania pieniędzy na kolejne zakupy nowych sznurów, mamy dzisiaj najpewniejsze informacje o czasie istnienia konkretnych miejskich zegarów wieżowych. Wydawanie pieniędzy z miejskiej, czy innej kasy, co w przypadku tych elementów zegarów, było dość regularną potrzebą, zawsze skrupulatnie odnotowywano w dokumentach. Można nawet zasugerować dość jednoznaczne twierdzenie o istnieniu zegara na danym budynku: były wydatki na zakup sznurów – był zegar, nie było wydatków – nie było zegara.

Zegarki kluczykowe
Bardzo istotnym w historii, był okres królowania zegarków kieszonkowych, kluczykowych. Do ich nakręcenia, podobnie jak klucz (lub korba) w zegarach, służył mały kluczyk, wsuwany dla tej czynności, na czworokątną oś wałka sprężynowego
Otwór w kopercie pozwalający na osadzenia klucza znajdował się w wewnętrznym z dwóch jej dekli. Na wałku sprężynowym zegarka, podobnie jak sznur na bębnie koła napędowego zegara, nawijana jest sprężyna płaska. Kształt kluczyka naciągowego i jego sposób związania z zegarkiem stwarzały pole do popisu, dla artystów zegarmistrzów .

Ozdobny kluczyk do zegarka kieszonkowego

  

Naciąg za pomocą koronki
Naciąg zegarka poprzez ułożony równolegle do płaszczyzny mechanizmu i tarczy wałek naciągowy z główką naciągową (koronką), był przełomowym odkryciem, dokonanym przez Adriana Philippe. Pierwsze skonstruowane w taki sposób zegarki pojawiły się na rynku w roku 1842. Rozwiązanie to, oczywiście zmodyfikowane w kolejnych latach, znajduje się w naszym mechanizmie bazowym. Obrót koronki i wałka naciągowego, poprzez koła naciągowe powoduje obrót koła koronowego i dalej koła płaskiego. Koło płaskie, poprzez kształtowy otwór sprzęgnięte jest z wałkiem sprężynowym, na którym nawija się sprężyna. Dzięki mechanizmowi zapadkowemu, koło płaskie, a co za tym idzie i wałek sprężynowy zabezpieczone są przez cofaniem się.


Zegarek kieszonkowy z naciagiem za pomocą koronki

  

Zapadka
Warto podkreślić, że moduł zapadki jest bardzo ważnym elementem mechanizmu, a nawet dzisiaj, zdarzają się błędy konstrukcyjne, powodujące niepoprawne działanie tego, wydawałoby się prostego i posiadającego co najmniej kilka sprawdzonych rozwiązań elementu. Poza wymaganiami funkcjonalnymi sprężynka zapadkowa i zapadka, jak i wszystkie pozostałe elementy mechanizmu, muszą być tak skonstruowane i wykonane, by wytrzymywać długi czas użytkowania. Ważne jest także, by moduł ten był „przyjazny dla zegarmistrza” i zminimalizowane było prawdopodobieństwo zagubienia jego drobnych elementów w trakcie naprawy, czy okresowego przeglądu mechanizmu. Takie możliwe zagubienia potrafią mieć miejsce i dla niektórych rozwiązań, mogą być zmorą w pracy zegarmistrza.



Mechanizm Kirowskij składany w ZMP Błonie z widoczną spręzynką zapadkową

Koła naciągowe
W tym miejscu trzeba jeszcze wyjaśnić zasadę działania kół naciągowych, o których będzie także mowa przy okazji omawiania modułu nastaw. Na „kwadracie” wałka naciągowego (część wałka o przekroju kwadratu), pracuje suwliwie jedno z kół naciągowych, posiadające także kwadratowy, dopasowany do kwadratu wałka otwór. Jako, że koło to ma walcowaty kształt, to nosi nazwę „beczułka”.  Dzięki możliwości przesuwania się beczułki na kwadracie wałka, jest ona za pomocą wodzika beczki i sprężynki, dociskana do drugiego koła naciągowego – półbeczułki. Współpraca tych dwóch kół, dzięki odpowiedniemu ukształtowaniu zazębienia (jednokierunkowe sprzęgło kłowe) odbywa się tylko w jednym kierunku obrotu walka naciągowego z beczułką. W trakcie obracania i zabierania półbeczułki następuje nakręcanie zegarka, przy obrocie wałka w kierunku przeciwnym, słyszymy charakterystyczne dla zegarka chrobotanie modułu naciągu.

Kola naciągowe zegarka


Moduł naciągu, koła naciągowe od strony przekładni wskazań

Tak skonstruowany moduł naciągu przyjmujemy, jako element mechanizmu bazowego, a jego unowocześnienia i odstępstwa będziemy starali się wylistować, przy okazji omawiania kreacji komplikacji konstrukcji mechanizmu.

Władysław Meller

 

Rozwinięcie tego tematu, znajduje się w kolejnych publikacjach na podstronie:

http://zegarkiipasja.pl/zegarkowy-swiat/komplikacje-konstrukcji-mechanizmow 

Polecamy także:

POLPORA Manufaktura: Irysy - model damski z kolekcji Wena
POLPORA Manufaktura: Irysy - model damski z kolekcji Wena
Na początku grudnia minionego roku informowaliśmy o nowych modelach zaprezentowanych przez polską markę Polpora z Zielonej Góry. Polpora to unikatowe przedsięwzięcie na polskim rynku. Firma korzysta z tradycji polskiego zegarmistrzostwa i w oparciu o ...
Zegarki G. Gerlach – Dywizjon 303. Wzlecą w przestworza na rękach naszych pilotów
Zegarki G. Gerlach – Dywizjon 303. Wzlecą w przestworza na rękach naszych pilotów
To nie jest pierwszy raz w historii naszego kraju, kiedy polscy piloci wojskowi są wyposażani w polskie zegarki. Takim ważnym i pamiętnym czasomierzem był model Blonex Antymagnetyczny wyprodukowany w Zakładach Mechaniczno-Precyzyjnych w Błoniu, w lim ...
2008 – Wahnik peryferyjny montowany seryjnie.
2008 – Wahnik peryferyjny montowany seryjnie.
2008 - Carl F. Bucherer, Kaliber A1000 uznany został za pierwszy w pełni seryjnie produkowany mechanizm z wahnikiem peryferyjnym. Otrzymał nagrodę "Goldene Unruh" za wykorzystanie unikalnego wahnika w produkcji mechanizmów. Również inni czołowi produ ...
Tomasz Ciachorowski dołączył do grona sympatyków marki Aerowatch!
Tomasz Ciachorowski dołączył do grona sympatyków marki Aerowatch!
Aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, nominowany do Telekamer 2011 i plebiscytu Viva! Najpiękniejsi 2010. Szerszej publiczności znany z ról w takich serialach, jak: „Misja Afganistan”, „Na dobre i na złe”, „Majka”, „Linia życia”, czy „M jak miłość” ...
EBERHARD & Co - Scafograf 300
EBERHARD & Co - Scafograf 300
Eberhard & Co– w moim odczuciu – to marka trochę niedoceniana.  Firmę założył w 1887 roku Georges Eberhard.  Na początku XX wieku firma była już jedną z największych w branży, a w 1919 roku zaprezentowano pierwszy własny zegarek ze stoperem, później ...

Tagi:

REKLAMA

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU

REKLAMA

Doxa

PARTNER

Partner KMIZ

REKLAMA

Junghans

REKLAMA

Balticus

REKLAMA

Aerowatch

REKLAMA

Victorinox

REKLAMA

Glycine

Kalendarium ewolucji mechanizmów

Kalendarium ewolucji mechanizmów
Instagram

Zegarki i pasja na Instagramie

Podstrony producentów

Brand - Aerowatch
Brand - Alpina
Brand - Atlantic
Brand - Audemars Piguet
Brand - Aviator Swiss Made
Brand - Balticus
Brand - Bulova
Brand - Carl F. Bucherer
Brand - Certina
Brand - Chopard
Brand - Citizen
Brand - Czapek Geneve
Brand - Davosa
Brand - Doxa
Brand - Epos
Brand - Eterna
Brand - Glycine
Brand - Junghans
Brand - Longines
Brand - Maurice Lacroix
Brand - MeisterSinger
Brand - Omega
Brand - Orient
Brand - Oris
Brand - Polpora
Brand - Rado
Brand - Roamer
Brand - Schaumburg
Brand - Seiko
Brand - Steinhart
Brand - Tissot
Brand - Ulysse Nardin
Brand - Victorinox
Brand - Xicorr