Epizod 4. Moduł naciągu zegarka bazowego

Epizod 4. Moduł naciągu zegarka bazowego

Zadaniem naciągu jest przeniesienie energii z zewnątrz do modułu napędu zegara. Przez cały okres historii zegarów mechanicznych, począwszy od zegarów wieżowych, poprzez zegary domowe, a potem także noszone, łącznie z czasem królowania, wskazanego tutaj zegarka bazowego, moduł naciągu był obsługiwany przez człowieka i tylko przez niego generowana energia była manualnie przenoszona do napędu. Trudność i wkład pracy dla nakręcenia zegara, a później zegarka, dzięki poprawie sprawności działania urządzeń oraz ich miniaturyzacji, zmniejszał się jednak znacząco, przez kolejne wieki i lata rozwoju branży. Nie bez znaczenia było także ciągle poprawianie ergonomii modułu naciągu.

Zegarek kieszonkowy z naciągiem kluczykowym


Podłoże historyczne
W zegarach wieżowych, zadaniem człowieka było nawinięcie sznura na końcu którego przymocowany był obciążnik, na część walcową (bęben) koła napędowego. Bęben związany był z kołem napędowym za pomocą mechanizmu zapadkowego, co powodowało, że kręcił się on swobodnie tylko w kierunku powodującym nawijanie się sznura z obciążnikiem. Obrót bębna wymuszony poprzez obciążnik następował zawsze wraz z obrotem elementów przekładni chodu, w trakcie pracy zegara. Przy okazji warto wspomnieć, że dzięki zużywaniu się sznurów i konieczności asygnowania pieniędzy na kolejne zakupy nowych sznurów, mamy dzisiaj najpewniejsze informacje o czasie istnienia konkretnych miejskich zegarów wieżowych. Wydawanie pieniędzy z miejskiej, czy innej kasy, co w przypadku tych elementów zegarów, było dość regularną potrzebą, zawsze skrupulatnie odnotowywano w dokumentach. Można nawet zasugerować dość jednoznaczne twierdzenie o istnieniu zegara na danym budynku: były wydatki na zakup sznurów – był zegar, nie było wydatków – nie było zegara.

Zegarki kluczykowe
Bardzo istotnym w historii, był okres królowania zegarków kieszonkowych, kluczykowych. Do ich nakręcenia, podobnie jak klucz (lub korba) w zegarach, służył mały kluczyk, wsuwany dla tej czynności, na czworokątną oś wałka sprężynowego
Otwór w kopercie pozwalający na osadzenia klucza znajdował się w wewnętrznym z dwóch jej dekli. Na wałku sprężynowym zegarka, podobnie jak sznur na bębnie koła napędowego zegara, nawijana jest sprężyna płaska. Kształt kluczyka naciągowego i jego sposób związania z zegarkiem stwarzały pole do popisu, dla artystów zegarmistrzów .

Ozdobny kluczyk do zegarka kieszonkowego

  

Naciąg za pomocą koronki
Naciąg zegarka poprzez ułożony równolegle do płaszczyzny mechanizmu i tarczy wałek naciągowy z główką naciągową (koronką), był przełomowym odkryciem, dokonanym przez Adriana Philippe. Pierwsze skonstruowane w taki sposób zegarki pojawiły się na rynku w roku 1842. Rozwiązanie to, oczywiście zmodyfikowane w kolejnych latach, znajduje się w naszym mechanizmie bazowym. Obrót koronki i wałka naciągowego, poprzez koła naciągowe powoduje obrót koła koronowego i dalej koła płaskiego. Koło płaskie, poprzez kształtowy otwór sprzęgnięte jest z wałkiem sprężynowym, na którym nawija się sprężyna. Dzięki mechanizmowi zapadkowemu, koło płaskie, a co za tym idzie i wałek sprężynowy zabezpieczone są przez cofaniem się.


Zegarek kieszonkowy z naciagiem za pomocą koronki

  

Zapadka
Warto podkreślić, że moduł zapadki jest bardzo ważnym elementem mechanizmu, a nawet dzisiaj, zdarzają się błędy konstrukcyjne, powodujące niepoprawne działanie tego, wydawałoby się prostego i posiadającego co najmniej kilka sprawdzonych rozwiązań elementu. Poza wymaganiami funkcjonalnymi sprężynka zapadkowa i zapadka, jak i wszystkie pozostałe elementy mechanizmu, muszą być tak skonstruowane i wykonane, by wytrzymywać długi czas użytkowania. Ważne jest także, by moduł ten był „przyjazny dla zegarmistrza” i zminimalizowane było prawdopodobieństwo zagubienia jego drobnych elementów w trakcie naprawy, czy okresowego przeglądu mechanizmu. Takie możliwe zagubienia potrafią mieć miejsce i dla niektórych rozwiązań, mogą być zmorą w pracy zegarmistrza.
 

Mechanizm Kirowskij składany w ZMP Błonie z widoczną spręzynką zapadkową

Koła naciągowe
W tym miejscu trzeba jeszcze wyjaśnić zasadę działania kół naciągowych, o których będzie także mowa przy okazji omawiania modułu nastaw. Na „kwadracie” wałka naciągowego (część wałka o przekroju kwadratu), pracuje suwliwie jedno z kół naciągowych, posiadające także kwadratowy, dopasowany do kwadratu wałka otwór. Jako, że koło to ma walcowaty kształt, to nosi nazwę „beczułka”.  Dzięki możliwości przesuwania się beczułki na kwadracie wałka, jest ona za pomocą wodzika beczki i sprężynki, dociskana do drugiego koła naciągowego – półbeczułki. Współpraca tych dwóch kół, dzięki odpowiedniemu ukształtowaniu zazębienia (jednokierunkowe sprzęgło kłowe) odbywa się tylko w jednym kierunku obrotu walka naciągowego z beczułką. W trakcie obracania i zabierania półbeczułki następuje nakręcanie zegarka, przy obrocie wałka w kierunku przeciwnym, słyszymy charakterystyczne dla zegarka chrobotanie modułu naciągu.

Kola naciągowe zegarka

Moduł naciągu, koła naciągowe od strony przekładni wskazań

Tak skonstruowany moduł naciągu przyjmujemy, jako element mechanizmu bazowego, a jego unowocześnienia i odstępstwa będziemy starali się wylistować, przy okazji omawiania kreacji komplikacji konstrukcji mechanizmu.

Władysław Meller

 

Rozwinięcie tego tematu, znajduje się w kolejnych publikacjach na podstronie:

http://zegarkiipasja.pl/wiedza/komplikacje-konstrukcji-mechanizmow

 

Polecamy także:

ETERNA 1948 For Him Réveil
ETERNA 1948 For Him Réveil
Bez większego rozgłosu i „fajerwerków” Eterna zaprezentowała niedawno nowy czasomierz z klasycznej, eleganckiej  linii Heritage. Geneza nowego modelu to podobno moment odnalezienia w magazynach 80 sztuk nieużywanych mechanizmów Adolf Schild kaliber 1 ...
Nauka zawodu zegarmistrza. Dlaczego brakuje adeptów zawodu?
Nauka zawodu zegarmistrza. Dlaczego brakuje adeptów zawodu?
Na naszym portalu już kilkukrotnie podejmowaliśmy temat nauki zawodu zegarmistrza. Piszemy o zegarkowych mistrzach, pisaliśmy o zegarmistrzowskich szkołach, rozmawialiśmy z zegarmistrzem, który obiecał… „nie szkolić już więcej zegarmistrzów”. Publiku ...
Video recenzja: DOXA GrandeMetre Blue Planet® Chronometer Automatic
Video recenzja: DOXA GrandeMetre Blue Planet® Chronometer Automatic
Zapraszamy do obejrzenia video recenzji modelu GrandeMetre Blue Planet® Chronometer Automatic szwajcarskiej marki DOXA. Nasz redakcyjny kolega Adrian prezentował ten model niedawno w formie klasycznej recenzji. Wówczas we wstępie napisał tak: Doxa Bl ...
Konkurs „Najpiękniejsze zdjęcie zegarka” – fotografie, które zwyciężyły w lutym!
Konkurs „Najpiękniejsze zdjęcie zegarka” – fotografie, które zwyciężyły w lutym!
Za nami druga, lutowa edycja konkursu grupy Czasoholicy „Najpiękniejsze zdjęcie zegarka”. Przedstawiamy podsumowanie, w którym wyłaniamy najlepsze zdjęcia zegarków należących do grupowiczów. Zwycięskie prace trafią do kalendarza na rok 2018. Jesteśmy ...
Thomas Mudge - sylwetki wielkich zegarmistrzów
Thomas Mudge - sylwetki wielkich zegarmistrzów
Historię Thomasa Mudge należałoby rozpocząć na 4 lata przed jego narodzinami, w niewielkim mieście Exeter, urodzony 1694 roku, nastoletni Zachariasz Mudge zakochuje się w pięknej Mary Fox. Na nieszczęście Zachariasza, Mary Fox nie sądziła, że ten tra ...

Tagi:

REKLAMA

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU

Kalendarium ewolucji mechanizmów

Kalendarium ewolucji mechanizmów

PARTNER

Partner KMIZ

REKLAMA

Junghans

REKLAMA

Aerowatch

REKLAMA

Atlantic AtlanticAtlantic

REKLAMA

Doxa

REKLAMA

Glycine

REKLAMA

Balticus
Instagram

Zegarki i pasja na Instagramie

Epizod 3. Mechanizm bazowy
Epizod 3. Mechanizm bazowy
10.04.2014
Epizod 5. Napęd - sprężyna w bębnie
Epizod 5. Napęd - sprężyna w bębnie
04.09.2015

Podstrony producentów

Brand - Aerowatch
Brand - Alpina
Brand - Atlantic
Brand - Audemars Piguet
Brand - Aviator Swiss Made
Brand - Balticus
Brand - Bulova
Brand - Carl F. Bucherer
Brand - Certina
Brand - Chopard
Brand - Citizen
Brand - Czapek Geneve
Brand - Davosa
Brand - Doxa
Brand - Epos
Brand - Eterna
Brand - Frederique Constant
Brand - Glycine
Brand - Junghans
Brand - Longines
Brand - Maurice Lacroix
Brand - MeisterSinger
Brand - Movado
Brand - Omega
Brand - Orient
Brand - Oris
Brand - Polpora
Brand - Rado
Brand - Roamer
Brand - Schaumburg
Brand - Seiko
Brand - Steinhart
Brand - Tissot
Brand - Ulysse Nardin
Brand - Victorinox
Brand - Xicorr
Dołącz do naszego newslettera
i bądź zawsze na bieżąco