Jubileusz w blasku złota – część druga

POWRÓT 20.03.2016 Wiadomości
Jubileusz w blasku złota – część druga

W 1945 r. rzemiosło odbudowywało się żywiołowo, czemu sprzyjały stwarzane przez władzę pozory normalizowania się sytuacji w kraju. W kwietniu odbyło się pierwsze zebranie cechu ze starszym Kłossowiczem, w czerwcu ukonstytuował się nowy zarząd z jubilerem Franciszkiem Lipką na czele i utworzono sekcje branżowe: złotniczo-jubilerską, grawersko-cyzelerską, zegarmistrzowską i optyczną - sekcja brązownicza nie powstała z powodu małej liczby brązowników. 


Ustalono nazwę – Cech Jubilerów, Grawerów, Złotników, Zegarmistrzów i Optyków m.st. Warszawy, która na polecenie władz została w 1946 r. zmieniona na Cech Złotników i Zegarmistrzów.
[tu warto zaznaczyć, że taka ingerencja władz miała na celu eliminację zdecydowanie szerzej pojmowanego zawodowego zajęcia jakim było jubilerstwo, na rzecz złotnictwa]



Wobec zniszczenia przemysłu znaczenie rzemiosła było w owym czasie wyjątkowo duże, a przy odbudowie i wyposażaniu budynków publicznych, zabytków świeckich i sakralnych, ważną rolę odegrało rzemiosło artystyczne. Najbardziej spektakularny był udział zakładu Braci Łopieńskich w naprawach i odbudowie pomników m.in.: Zygmunta III Wazy, Kopernika, Kilińskiego, Mickiewicza, posągu Chrystusa przed kościołem św. Krzyża.

3. Spotkanie cechowe, ok. 1947 r. Siedzą od lewej: Gustaw Sosnowski, Bronisław Dobrowolski, Franciszek Lipka – starszy cechu, Wiktor Chrostowski, Stanisław Mateńka, Józef Pazderski, Albin Jaszczołt, stoją: Władysław Wyszomirski, Teodor Marek Piotrowski, Bronisław Liżewski, Józef Panasiuk, Władysław Miecznik, Józef Dzięgielewski. Z archiwum Mieczników




Zmiana polityki władz wobec rzemiosła nastąpiła w 1948 r. wskutek włączenia go do centralnie sterowanej gospodarki planowej, co prowadziło do stopniowej likwidacji prywatnego rzemiosła, jako pozostałości kapitalizmu. Starszym cechu został grawer i brązownik Władysław Miecznik. Wobec realnych zagrożeń dla istnienia prywatnego rzemiosła artystycznego cech rozpoczął intensywną akcję manifestowania potencjału twórczego swoich mistrzów.


W lipcu 1949 r. nastąpiło przekazanie miastu zegara kurantowego na rynku mariensztackim, wykonanego społecznie przez Kazimierza Bibika. W grudniu podczas głośnej uroczystości z udziałem przedstawicieli rządu i miasta władze cechu podarowały rektorowi Uniwersytetu Warszawskiemu nowe insygnia rektorskie. W marcu 1950 r. zorganizowano wystawę artystycznych wyrobów metalowych rzemiosła warszawskiego. Wysoki poziom prac brązowniczych, grawerskich, złotniczych i jubilerskich: Władysława Miecznika, Czesława Chojnowskiego, Tadeusza Łopieńskiego, Saturnina Rosmańskiego, Gracjana Windygi, Jana Knedlera, Wiktora Gontarczyka, Wacława Makowskiego, Józefa Panasiuka, Stanisława Nagalskiego oraz kowalstwa artystycznego: Tadeusza Szmalenberga, Antoniego Konderaka i Wiktora Dmochowskiego sprawił, że zostały one wystawione w maju na XXIII Międzynarodowych Targach Poznańskich, wbrew wcześniejszej decyzji władz o wykluczeniu prywatnego rzemiosła z udziału w targach. Wszyscy cechowi wystawcy zostali wyróżnieni złotymi medalami, co było zdarzeniem bez precedensu.

tanisław Lipczyński (1860-1939), plakieta z brązu, wyk. ok. 1910-18, sygn. W.Gontarczyk, K.Reidt/Warszawa. Muzeum Warszawy. Fot. J.B.Miecznik




W tym czasie Cech Złotników i Zegarmistrzów już nie istniał, w marcu został wcielony do Cechu Rzemiosł Metalowych i Elektrotechnicznych, molochu stworzonego z 9 różnych cechów. Zasłużony zakład Braci Łopieńskich przekształcono w spółdzielnię Brąz Dekoracyjny, a Tadeusz Łopieński, ostatni z Braci, zgodę na otwarcie małej pracowni brązowniczej uzyskał dopiero dzięki popaździernikowej odwilży.


Wskutek zmian politycznych w 1956 r. wprowadzono nowe przepisy prawne, hamujące upadek prywatnego rzemiosła. Umożliwiały one zwiększenie zatrudnienia w warsztatach, powodowały udogodnienia w nabywaniu kredytów, zakupie urządzeń i surowców oraz zmniejszenie podatków.


W czerwcu 1958 na nowo powołano Cech Złotników, Zegarmistrzów i Optyków, ze starszym Franciszkiem Lipką, w 1959 r. powróciło do niego brązownictwo, przy czym dopiero w 1965 r. znalazło to odbicie w jego nazwie, obowiązującej po dzień dzisiejszy. Kolejnymi starszymi cechu byli: zegarmistrz Teodor Marek Piotrowski (1959-1962) i optyk Romuald Anders (1962-1965).

DS Akademik, zegar




Najpomyślniejszy okres w powojennej historii cechu stanowiły lata 1965-79, kiedy funkcję starszego cechu sprawował Jerzy Januszkiewicz, rzutki menedżer, autor wielu inicjatyw. Był on organizatorem spektakularnej akcji wyposażania Warszawy w zegary kurantowe w latach 1966-72, do realizacji której walnie przyczynili się w ramach tzw. czynów społecznych zegarmistrze: Jan Goraj, bracia Osińscy, Wiesław Bielicki i inni. W jej ramach odnowiono zegary: na pl. Konstytucji, przy rynku Starego Miasta i na budynku Szkoły Rontalera na ul. Jaworzyńskiej. Nowy zegar wykonano dla Biblioteki UW i na budynku domu akademickiego PW przy pl. Narutowicza, na budynku PDT Wola, na zabytkowej wieży na ul. Puławskiej (przy pałacyku Szustra), nad wejściem do X Pawilonu Cytadeli, na budynku Podchorążówki w Łazienkach i w innych miejscach.

Budowniczowie zegara

Zegar zamkowy -  transport

Zegar zamkowy - tablica pamiiątkowa

Ukoronowaniem akcji było wykonanie przez cechowy zespół pod kierunkiem mistrza Władysława Zaleskiego, we współpracy z Politechniką Warszawską, zegara wieżowego dla odbudowywanego Zamku Królewskiego w 1974 r. Szczegóły tego przedsięwzięcia opisuje w swojej książce „Zegar na wieży Zamku Królewskiego w Warszawie” uczestnik zdarzeń prof. Zdzisław Mrugalski.
[Zegar na wieży Zamku Królewskiego doczekał się kilku publikacji na naszym portalu. Znajdują się one pod następującymi linkami:
http://zegarkiipasja.pl/kacik-klubowicza/item/318-warsztaty-zegar-krolewski
http://zegarkiipasja.pl/info/item/147-krolewski-zegar-zamkowy-rocznice-niezwykle
http://zegarkiipasja.pl/zegarkowy-swiat-kategorie/item/665-zegar-na-wiezy-zamku-krolewskiego-w-warszawie-konstrukcja
http://zegarkiipasja.pl/zegarkowy-swiat-kategorie/item/555-historia-zegara-na-wiezy-zamku-krolewskiego-w-warszawie-wieczor-autorski ]















Jerzy Januszkiewicz był także współtwórcą w 1966 r. Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych, na siedzibę którego miasto przekazało cechowi kamieniczkę przy ul. Piekarskiej 20, odbudowaną ze składek rzemieślników.
W latach 1979-1989 funkcję starszego cechu pełnił Jan Goraj, następnie jubilerzy: Michał Śniegocki (1989- 1999), Tadeusz Łagowski (1999-2003) i Jerzy Adamek (2003-2010), aktualnie starszym cechu jest zegarmistrz Marek Drzażdżyński.



Mimo ideologicznych uprzedzeń „władza ludowa” doceniała rzemiosło artystyczne i korzystała z jego usług. To z najlepszych pracowni rzemieślniczych pochodziły często prezenty dla koronowanych głów, prezydentów i premierów wręczane podczas oficjalnych wizyt międzypaństwowych, ważne nagrody, odznaczenia, pamiątki, symbole państwowe itd. Zamówienia składano w przodujących pracowniach brązowniczych Łopieńskiego, Miecznika oraz Piotra Mielczarka, specjalizującego się w zabytkowym oświetleniu. Znane były prace cyzelera Makowskiego, jednej z największych indywidualności artystycznych cechu, oraz jego ucznia Mariana Klabisza. Wysokiej jakości prace grawerskie oferowali: Gustaw Sosnowski, Stanisław Ziemski, Józef Panasiuk, Zygmunt Olszewski, Zbigniew Cegielski, a jubilerskie i złotnicze: Franciszek Lipka, Albin Jaszczołt, Władysław Sadcza, Bolesław i Stanisław Syrzyccy, Bolesław Mikusek, Stanisław Czyżewski, Władysław Szeliga, Witold Kordalewski, Jerzy Adamek, Michał Śniegocki. Bardzo oryginalną twórczość złotniczo-metaloplastyczną uprawiał Andrzej Nowakowski z żoną Magdą.

4. Siedzi brat Wawrzyniec Podwapiński. Stoją od lewej: Antoni Skarżycki, brat Bernard Bartnik, NN, Jerzy Januszkiewicz – starszy cechu, NN, Jan Osiński, lata 70. XX w. Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych w Warszawie.




W polskim zegarmistrzostwie szczególne miejsce zajmują nieżyjący już członkowie cechu, bracia franciszkanie z Niepokalanowa: Wawrzyniec Podwapiński i Bernard Bartnik, autorzy monumentalnego 12-tomowego dzieła pt. „Zegarmistrzostwo”, które nie ma odpowiednika w zagranicznej literaturze. Trudno wymienić wszystkich mistrzów, ale nie można pominąć: Antoniego Zyberta, Modesta Glesmana, Jana Osińskiego oraz nestora warszawskich zegarmistrzów Romana Olędzkiego.


Skutkiem transformacji systemowej lat 90. XX w. był spadek zamówień państwowych, zubożenie tradycyjnych klientów prywatnych, szybkie przeobrażenia kulturowe prowadzące do nowych zainteresowań i upodobań młodszych generacji. Zagrożeniem dla rzemiosła stał się zalew tanich towarów ze Wschodu i nowe technologie wypierające rękodzieło artystyczne. Skończyły się dotacje, zniesiono obowiązek wykazywania się „zawodowym uzdolnieniem” i przynależności do cechu, w rezultacie czego nastąpił odpływ jego członków i pojawienie się psującej rynek konkurencji. Od początku towarzyszy temu całkowita obojętność władz miasta wobec losów warszawskiego rzemiosła i rzemieślników-artystów.


Związanie optyków z NFZ skutkowało założeniem przez nich własnego cechu. Te i inne czynniki sprawiły, że cech znalazł się na krawędzi upadku. Pełna zaangażowania praca starszego cechu Jerzego Adamka z zarządem na rzecz jego ratowania odsunęła to zagrożenie i dziś cieszymy się nadchodzącym jubileuszem 500-lecia, ale czy można być spokojnym o przyszłość cechu?


Jubileusz w istocie robi wrażenie. W lipcu Cech został wyróżniony przez władze miasta Nagrodą m.st. Warszawy. Nasuwa się jednak pytanie: Czy cechowe Muzeum Rzemiosł Artystycznych i Precyzyjnych ze starymi zegarami, brązami itd., kiedyś jedna z atrakcji staromiejskich szlaków, nie powinno być na nowo otwarte dla zwiedzających? W Nocy Muzeów odwiedziło je ponad 500 osób. Wymagałoby to wszelako wsparcia ze strony miasta.


Jerzy B. Miecznik






Polecamy także:

Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Klubu Miłośników Zegarów i Zegarków
Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Klubu Miłośników Zegarów i Zegarków
W dniu 25. Stycznia, w wydzielonej sali (piwniczce) PUB-u Pod Zegarem, na ulicy Piekarskiej 20, w Warszawie, o godzinie 18.00 odbyło się Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia Klub Miłośników Zegarów i Zegarków. Nadzwyczajne Walne Zgromadzeni ...
CERTINA - DS Podium Chronograph FIA World Rally Championship (WRC) Limited Edition 2017
CERTINA - DS Podium Chronograph FIA World Rally Championship (WRC) Limited Edition 2017
Początki jednej z moich ulubionych firm zegarkowych, czyli Certiny, sięgają XIX wieku, kiedy to w 1888 roku bracia Adolf i Alfred Kurth założyli przedsiębiorstwo Kurth Freres SA w szwajcarskiej miejscowości Grenchen. Firma od początku istnienia rozwi ...
Nagroda Glycine dla Mai Włoszczowskiej - kobiety roku 2016!
Nagroda Glycine dla Mai Włoszczowskiej - kobiety roku 2016!
Kobieta Roku miesięcznika „Twój STYL” jest najstarszą rodzimą nagrodą przyznawaną Polkom, których działalność zasłużyła na szczególne docenienie. 15 marca 2017 roku w Hotelu Bristol odbyła się gala XXVI edycji tego wyróżnienia. Do grona laureatek doł ...
DAVOSA Apnea Diver Automatic Special Edition
DAVOSA Apnea Diver Automatic Special Edition
 „Twarzą” bohatera dzisiejszego artykułu, czyli zegarka Davosa Apnea Diver Automatic, jest Nikolay „Nik” Linder. Człowiek dzierżący pięć rekordów świata w odległości nurkowania pod lodem, dwa niemieckie rekordy w  nurkowaniu na odległości w jeziorze, ...
Xicorr - F125p Akropolis Limited Edition (nowość 2017)
Xicorr - F125p Akropolis Limited Edition (nowość 2017)
Warszawski producent zegarków Xicorr działa od 2012 roku. Firma powstała z zegarkowej pasji i szacunku do mechaniki. Xicorr tworzy zegarki mechaniczne, a ambicją jest wytwarzanie jak największej liczby elementów w Polsce. Aktualnie Xicorr ma w swoje ...

Tagi:

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU

Alpina

REKLAMA

Epos

REKLAMA

Partner KMIZ

PARTNER

Aerowatch

REKLAMA

Seiko SeikoSeiko

REKLAMA

Glycine

REKLAMA

Kalendarium ewolucji mechanizmów

Kalendarium ewolucji mechanizmów

Doxa

REKLAMA

Junghans

REKLAMA

Instagram

Zegarki i pasja na Instagramie

Jubileusz w blasku złota. 500 lat C...
Jubileusz w blasku złota. 500 lat C...
12.03.2016
Bazylea pełna ambasadorów. Baselwor...
Bazylea pełna ambasadorów. Baselwor...
23.03.2016

Podstrony producentów

Brand - Aerowatch
Brand - Alpina
Brand - Atlantic
Brand - Audemars Piguet
Brand - Aviator Swiss Made
Brand - Balticus
Brand - Bulova
Brand - Carl F. Bucherer
Brand - Certina
Brand - Chopard
Brand - Citizen
Brand - Czapek Geneve
Brand - Davosa
Brand - Doxa
Brand - Epos
Brand - Eterna
Brand - Frederique Constant
Brand - Glycine
Brand - Junghans
Brand - Longines
Brand - Maurice Lacroix
Brand - MeisterSinger
Brand - Montblanc
Brand - Movado
Brand - Omega
Brand - Orient
Brand - Oris
Brand - Polpora
Brand - Rado
Brand - Roamer
Brand - Schaumburg
Brand - Seiko
Brand - Steinhart
Brand - Tag Hauer
Brand - Tissot
Brand - Ulysse Nardin
Brand - Victorinox
Brand - Vostok Europe
Brand - Xicorr
Dołącz do naszego newslettera
i bądź zawsze na bieżąco